Khàn tiếng nên chữa thế nào theo Y học cổ truyền để nhanh lấy lại giọng nói?

Theo lý luận của Y học cổ truyền, “phế vi thanh âm chi môn, thận vi thanh âm chi căn”, nghĩa là phổi là cửa của âm thanh, thận là gốc của âm thanh. Vì vậy, khi xuất hiện khàn tiếng hoặc mất tiếng, nguyên nhân thường liên quan đến hai tạng phế và thận.

Đông y chia nguyên nhân gây khàn tiếng thành hai nhóm chính:

- Ngoại cảm (chứng thực): Do phong hàn, phong nhiệt hoặc tà khí xâm nhập làm bế tắc phế khí. Đây thường là bệnh mới phát, triệu chứng rõ ràng.

- Nội thương (chứng hư): Do tinh khí hư tổn, phế âm hoặc thận âm suy yếu, thường gặp ở người ho lâu ngày, cơ thể suy nhược.

Ngoài ra, việc nói nhiều, la hét, gào thét quá mức cũng làm tổn thương phế khí, dẫn đến khản tiếng. Vì thế, muốn điều trị hiệu quả cần xác định đúng thể bệnh để có phép trị phù hợp: nếu do ngoại tà thì sơ tán, nếu do hư tổn thì bổ dưỡng.

TS Lê Xuân Hùng, giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết, khàn tiếng được điều trị theo từng thể cụ thể.

1. Khàn tiếng do chứng thực (ngoại cảm)

a) Khàn tiếng do phong hàn

Biểu hiện: khàn tiếng kèm ho, sốt nhẹ, nghẹt mũi, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch phù.

Phép trị: sơ tán phong hàn, tuyên phế.

Bài thuốc thường dùng gồm các vị như ma hoàng, hạnh nhân, cam thảo, cát cánh, kinh giới, tiền hồ, bối mẫu… sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần sau bữa ăn.

Ngoài ra, có thể dùng bài thuốc từ lá tía tô, lá hẹ, xương sông, kinh giới và gừng tươi để giúp giải cảm, thông phế, cải thiện nhanh tình trạng khàn tiếng.

b) Khàn tiếng do phong hàn hóa nhiệt

Triệu chứng: đau họng, khô miệng, rêu lưỡi vàng, mạch phù sác.

Phép trị: sơ tán ngoại hàn, thanh lý nhiệt.

Bài thuốc gồm ma hoàng, hạnh nhân, cam thảo và thạch cao giúp thanh nhiệt, giảm viêm và cải thiện giọng nói.

c) Khàn tiếng do phong nhiệt đốt phế

Biểu hiện: khản tiếng, ho, sốt, khát nước, rêu lưỡi vàng.

Phép trị: thanh phế, lợi hầu.

Bài thuốc thường có cát cánh, tri mẫu, chi tử, bối mẫu, hoàng cầm, tang bạch bì, tiền hồ và cam thảo nhằm thanh nhiệt, giảm viêm, làm dịu cổ họng.

d) Khàn tiếng do đờm nhiệt

Triệu chứng: nhiều đờm vàng dính, họng khô, miệng đắng, lưỡi vàng cáu.

Phép trị: thanh phế hóa đờm.

Bài thuốc gồm bối mẫu, cát cánh, xương bồ, tri mẫu và cam thảo giúp tiêu đờm, thông thoáng đường hô hấp và cải thiện giọng nói.

2. Khàn tiếng do chứng hư (nội thương)

a) Phế táo, tân dịch hao tổn

Biểu hiện: khô họng, ho khan, lưỡi đỏ, mạch sác.

Phép trị: thanh phế, nhuận táo.

Bài thuốc gồm tang diệp, mạch môn, tỳ bà diệp, thạch cao, a giao, hạnh nhân và cam thảo giúp dưỡng ẩm niêm mạc họng, giảm khô rát.

b) Thận âm bất túc

Triệu chứng: khản tiếng kéo dài, mất ngủ, lưng gối mỏi, lưỡi đỏ.

Phép trị: tư dưỡng thận âm.

Bài thuốc thường có thục địa, sơn thù, trạch tả, đan bì, phục linh nhằm bổ thận, cải thiện căn nguyên gây mất tiếng.

c) Phế âm hư

Thường gặp ở người ho lâu ngày, khản tiếng mạn tính.

Phép trị: bổ phế, chỉ khái.

Bài thuốc gồm sinh địa, thục địa, mạch môn, bối mẫu, bạch thược, bách hợp, đương quy và cam thảo giúp phục hồi phế âm, làm dịu cổ họng và cải thiện chất giọng.

Mặc dù các bài thuốc trong Y học cổ truyền có nguồn gốc từ thảo dược tự nhiên và tương đối lành tính, người bệnh vẫn cần sử dụng đúng cách để đảm bảo hiệu quả và an toàn. Trước hết, không nên tự ý áp dụng thuốc khi chưa xác định chính xác thể bệnh, bởi mỗi nguyên nhân khàn tiếng sẽ có phép điều trị khác nhau. Việc dùng sai bài thuốc có thể khiến tình trạng kéo dài hoặc nặng hơn.

Giảng viên Cao đẳng Y học cổ truyền Sài Gòn cho biết, khi sử dụng thuốc, cần tuân thủ đúng liều lượng theo hướng dẫn của thầy thuốc, tránh tâm lý nóng vội mà tăng liều hoặc dùng kéo dài không kiểm soát. Đồng thời, nên lựa chọn dược liệu tại các cơ sở uy tín để đảm bảo chất lượng và nguồn gốc rõ ràng.

Bên cạnh việc dùng thuốc, người bệnh cần chú trọng chế độ sinh hoạt khoa học như uống đủ nước, ăn nhiều rau xanh và trái cây để tăng cường sức đề kháng. Hạn chế nói to, la hét hoặc sử dụng giọng nói liên tục trong thời gian dài để tránh làm tổn thương dây thanh quản. Giữ ấm vùng cổ họng, đặc biệt khi thời tiết chuyển lạnh, cũng là yếu tố quan trọng giúp quá trình hồi phục diễn ra nhanh hơn.

Ngoài ra, việc nghỉ ngơi hợp lý sẽ tạo điều kiện cho dây thanh quản phục hồi tốt hơn. Nếu tình trạng khàn tiếng kéo dài trên hai tuần hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường khác, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và loại trừ những bệnh lý nghiêm trọng.