Cây chùm bao theo Đông y: Tác dụng chữa mất ngủ, suy nhược thần kinh

Cây chùm bao (Passiflora foetida L.) là loại dây leo thân mềm, phủ nhiều lông mịn. Lá cây mọc so le, hình tim, mép lá lượn sóng và thường chia thành ba thùy. Hoa của cây màu trắng hoặc tím nhạt, đường kính khoảng 5cm, tỏa mùi thơm nhẹ. Quả chùm bao có hình trứng, dài từ 2–3cm, được bao bọc bởi lớp lưới đặc trưng.

Loài cây này mọc hoang dại ở nhiều nơi trên cả nước, dễ tìm, dễ thu hái. Người dân thường thu hoạch toàn thân cây (trừ rễ), sử dụng ở dạng tươi hoặc phơi khô để chế biến thuốc.

Theo nghiên cứu hiện đại, dịch chiết từ cây chùm bao chứa nhiều hoạt chất có khả năng an thần, kéo dài giấc ngủ và làm giảm hoạt động thần kinh trung ương. Một số thí nghiệm còn cho thấy chiết xuất từ loài cây này giúp hạ huyết áp, cải thiện hô hấp và ổn định thần kinh.

Theo TS Nguyễn Xuân Xã – giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết, chùm bao được ghi nhận có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thủy. Quả chùm bao vị ngọt, tính bình, có khả năng nhuận tràng và giảm đau. Đây là lý do nhiều bài thuốc dân gian sử dụng chùm bao để chữa mất ngủ, rối loạn giấc ngủ và suy nhược cơ thể.

Công dụng thường gặp của cây chùm bao theo Đông y như sau:

Chữa mất ngủ, rối loạn giấc ngủ: Dùng ngọn non luộc ăn trước giờ đi ngủ hoặc sắc uống.

Điều trị suy nhược thần kinh: Sử dụng chùm bao kết hợp với một số dược liệu khác như lá vông, tâm sen.

Chữa bệnh ngoài da: Lá chùm bao giã đắp ngoài giúp kháng viêm, làm lành vết loét và mụn mủ.

Hỗ trợ giảm đau nhức: Kết hợp cùng hoa thiên lý, lá mướp đắng để chế thành bột uống thay trà.

Ngày nay, các dược liệu như cây chùm bao không chỉ được sử dụng trong điều trị mà còn trở thành nguồn tài liệu quý cho sinh viên ngành y dược. Trong các chương trình đào tạo Đại học ngành Y học cổ truyền, sinh viên thường được tiếp cận trực tiếp với cây thuốc, tìm hiểu đặc điểm hình thái, thành phần dược chất cũng như cách chế biến và phối hợp trong các bài thuốc.

Thầy Xã cũng giới thiệu một số bài thuốc từ cây chùm bao:

Bài thuốc chữa mất ngủ: 50g chùm bao, 30g lá vông, 20g tâm sen, 10g lá dâu. Nấu thành cao lỏng, uống 2–4 thìa nhỏ trước khi ngủ.

Bài thuốc ăn uống đơn giản: Dùng ngọn chùm bao luộc hoặc nấu canh vào bữa tối, giúp dễ ngủ và tinh thần thư giãn.

Bài thuốc hỗ trợ thần kinh yếu: 20g chùm bao, 12g hạt san, 15g cỏ mọc, 10g táo nhân, 12g lá vông nem. Sắc với 600ml nước còn 200ml, uống trong ngày.

Bài thuốc giảm đau nhức ở người cao tuổi: 500g chùm bao, 300g hoa thiên lý, 100g lá mướp đắng non. Sao khô, tán bột, pha nước ấm uống thay trà hàng ngày.

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc sử dụng cây chùm bao cần đúng liều lượng và kiên trì. Người bệnh không nên lạm dụng hoặc tự ý phối hợp với các loại thuốc khác. Với những người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc Tây, cần tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng.