Cây hoa thiên lý có tác dụng gì trong y học cổ truyền?

Hoa thiên lý có tên khoa học là Telosma cordata, thuộc nhóm cây dây leo thân thảo và phát triển mạnh ở các vùng nhiệt đới, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á. Cây có đặc điểm dễ nhận biết với lá hình trái tim, mọc đối xứng, thân mềm và leo giàn. Hoa thiên lý thường mọc thành từng chùm nhỏ, có màu vàng nhạt, tỏa ra hương thơm dịu nhẹ và nở rộ vào mùa hè.

Trong y học cổ truyền, hoa thiên lý được đánh giá là dược liệu có vị ngọt, tính bình. Loại hoa này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, an thần, giảm đau và hỗ trợ nhiều chức năng quan trọng của cơ thể. Chính vì vậy, hoa thiên lý không chỉ được sử dụng trong các món ăn mà còn xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian.

Theo TS Lê Xuân Hùng – giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết công dụng của hoa thiên lý gồm:

Hỗ trợ cải thiện giấc ngủ

Một trong những công dụng được nhiều người biết đến của hoa thiên lý là khả năng hỗ trợ an thần và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Theo Đông y, các hoạt chất trong hoa thiên lý giúp làm dịu hệ thần kinh, giảm căng thẳng và mang lại cảm giác thư giãn. Những người thường xuyên bị mất ngủ, ngủ không sâu giấc có thể sử dụng các món ăn chế biến từ hoa thiên lý như canh hoặc món xào để hỗ trợ ngủ ngon hơn.

Giảm đau nhức xương khớp

Hoa thiên lý cũng được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian nhằm giảm đau nhức xương khớp. Các hợp chất tự nhiên trong loại hoa này có tác dụng chống viêm và giảm sưng, nhờ đó giúp cải thiện tình trạng đau nhức, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc những người thường xuyên vận động nặng.

Hỗ trợ giảm cân và kiểm soát cân nặng

Đối với những người đang áp dụng chế độ ăn kiêng, hoa thiên lý là một thực phẩm khá lý tưởng. Loại hoa này chứa lượng calo thấp nhưng lại giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất. Khi ăn hoa thiên lý, cơ thể sẽ có cảm giác no lâu hơn, giúp hạn chế việc ăn quá nhiều và hỗ trợ quá trình giảm cân một cách tự nhiên.

Làm đẹp da và chống lão hóa

Hoa thiên lý chứa nhiều vitamin C cùng các chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do. Những dưỡng chất này có khả năng làm chậm quá trình lão hóa, giúp làn da duy trì được độ săn chắc và tươi sáng. Đồng thời, vitamin C còn đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp collagen – yếu tố giúp da đàn hồi và khỏe mạnh hơn.

Tốt cho hệ tiêu hóa

Nhờ chứa hàm lượng chất xơ khá cao, hoa thiên lý giúp kích thích nhu động ruột và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn. Việc bổ sung hoa thiên lý vào chế độ ăn uống có thể giúp phòng ngừa và cải thiện tình trạng táo bón, đồng thời giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng tốt hơn.

Giải nhiệt và thanh lọc cơ thể

Trong những ngày thời tiết nóng bức, các món canh nấu từ hoa thiên lý thường được nhiều người lựa chọn bởi tính thanh mát và khả năng giải nhiệt. Hoa thiên lý giúp thanh lọc cơ thể, giảm tình trạng nóng trong người, hỗ trợ cải thiện các biểu hiện như rôm sảy hoặc mụn nhọt.

Hỗ trợ bảo vệ thị lực

Hoa thiên lý cũng cung cấp một lượng vitamin A và vitamin C đáng kể – những dưỡng chất quan trọng đối với sức khỏe của mắt. Việc bổ sung hoa thiên lý trong khẩu phần ăn có thể giúp bảo vệ thị lực và giảm nguy cơ mắc các bệnh về mắt như mờ mắt hoặc quáng gà.

Tăng cường sức đề kháng

Nhờ chứa nhiều vitamin và chất chống oxy hóa, hoa thiên lý góp phần tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể. Các dưỡng chất này giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài, từ đó giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng thông thường.

Giảng viên Cao đẳng Y học cổ truyền Sài Gòn cho biết, mặc dù hoa thiên lý mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng không phải ai cũng phù hợp để sử dụng loại thực phẩm này.

Trẻ em dưới 2 tuổi nên hạn chế ăn hoa thiên lý vì hệ tiêu hóa của trẻ còn khá non yếu. Nếu ăn quá nhiều có thể gây đầy hơi hoặc khó tiêu.

Những người có cơ địa dị ứng thực phẩm cũng cần thận trọng khi sử dụng. Dù trường hợp dị ứng với hoa thiên lý khá hiếm, nhưng vẫn có thể xảy ra các biểu hiện như ngứa, nổi mẩn hoặc sưng tấy.

Ngoài ra, người đang gặp các vấn đề tiêu hóa nghiêm trọng như viêm dạ dày, trào ngược dạ dày hoặc hội chứng ruột kích thích cũng nên hạn chế sử dụng loại hoa này để tránh gây khó chịu cho hệ tiêu hóa.

Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú có thể ăn hoa thiên lý nhưng nên sử dụng với lượng vừa phải. Để đảm bảo an toàn, nhóm đối tượng này nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung vào chế độ ăn.

Bên cạnh đó, những người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh mạn tính, đặc biệt là thuốc chống đông máu hoặc thuốc điều trị huyết áp, cũng nên cân nhắc khi ăn hoa thiên lý vì có thể xảy ra tương tác nhẹ với thuốc.