Cây Trẩu có tác dụng gì? Dùng súc miệng chữa sâu răng có an toàn không?

Cây Trẩu còn có nhiều tên gọi khác như Trẩu sơn, Trẩu cao, Trẩu núi, Mộc đu thụ. Tên khoa học của cây là Vernicia montana Lour., thuộc họ Thầu Dầu (Euphorbiaceae). Cây có nguồn gốc từ miền Nam Trung Quốc và khu vực miền Bắc Việt Nam, hiện được trồng khá phổ biến để lấy hạt ép dầu hoặc trồng làm cây bóng mát.

Đây là loài cây thân gỗ lớn, sống lâu năm, có chiều cao trung bình từ 8–10m. Thân cây nhẵn, không lông và có lớp nhựa mủ màu trắng đặc trưng. Lá cây có hình dạng đa dạng, có thể là lá nguyên hình tim hoặc xẻ thùy sâu. Mặt trên của lá có màu xanh sẫm, trong khi mặt dưới thường nhạt và mờ hơn.

Hoa Trẩu là hoa đơn tính, có thể mọc cùng gốc hoặc khác gốc. Hoa có 5 cánh màu trắng, phần gốc có đốm tím nổi bật. Cây thường ra hoa vào tháng 3–4 và kết quả vào khoảng tháng 10 hằng năm. Quả có hình trứng, màu xanh lục, bề mặt nhăn nheo.

Cây Trẩu sinh trưởng tốt ở nơi đất tơi xốp, ẩm, thoát nước tốt và không phù hợp với vùng đất khô cằn.

Theo chia sẻ của giảng viên Cao đẳng Dược Sài Gòn, hạt cây Trẩu chứa khoảng 35% dầu béo. Dầu có màu vàng nhạt, khả năng khô nhanh, chứa các axit béo như:

- Axit Stearic (70–79%)

- Axit Oleic (10–15%)

- Axit Linoleic (8–12%)

Tuy nhiên, lá và hạt cây có chứa Saponorit – một hoạt chất có độc tính. Vì vậy, cây không được dùng làm thức ăn cho gia súc và cũng không được sử dụng tùy tiện trong điều trị.

Trong y học cổ truyền, cây Trẩu được ứng dụng chủ yếu như sau:

- Chữa sâu răng, đau nhức chân răng: Vỏ thân cây được sắc lấy nước để súc miệng hoặc ngậm, giúp giảm đau và sát khuẩn tạm thời.

- Hỗ trợ điều trị mụn nhọt, chốc lở: Nhân hạt được đốt thành than, tán mịn rồi trộn với mỡ lợn để bôi ngoài da.

Ứng dụng khác: Dầu ép từ hạt được dùng để pha sơn, chống thấm cho gỗ và vải; bã hạt dùng làm phân bón trong nông nghiệp.

Hiện nay, chưa có nhiều nghiên cứu khoa học chuyên sâu chứng minh đầy đủ hiệu quả điều trị của cây Trẩu. Phần lớn công dụng vẫn dựa trên kinh nghiệm dân gian truyền lại.

TS Lê Xuân Hùng – giảng viên khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ một số công dụng của cây Trẩu như sau:

Bài thuốc chữa đau nhức răng, sâu răng

Nguyên liệu gồm: vỏ cây Trẩu, rễ chanh, vỏ cây lai, rễ cà dại (mỗi vị một lượng vừa đủ).

Cách thực hiện: Sắc các nguyên liệu với nước, để nguội rồi dùng nước này súc miệng hằng ngày. Khi triệu chứng thuyên giảm thì ngưng sử dụng.

Lưu ý: Chỉ dùng để súc miệng, không nuốt.

Bài thuốc chữa chốc lở, mụn nhọt

Nguyên liệu: nhân hạt cây Trẩu.

Cách làm: Đốt nhân hạt thành than, tán thành bột mịn, sau đó trộn với mỡ lợn thành hỗn hợp sệt. Thoa trực tiếp lên vùng da bị tổn thương 1–2 lần/ngày cho đến khi lành.

Chỉ dùng ngoài da, tránh bôi lên vết thương hở lớn hoặc vùng da nhạy cảm.

Dù được sử dụng trong y học cổ truyền, cây Trẩu vẫn là dược liệu có độc tính. Do đó, người dân cần đặc biệt lưu ý:

- Chỉ dùng ngoài da hoặc súc miệng, tuyệt đối không uống.

- Không tự ý tăng liều lượng hoặc sử dụng kéo dài.

- Không dùng cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có cơ địa dị ứng khi chưa có tư vấn chuyên môn.

Nếu xuất hiện dấu hiệu kích ứng, buồn nôn, đau bụng hoặc phản ứng bất thường, cần ngưng sử dụng và đến cơ sở y tế kiểm tra.

Cây Trẩu có thể được dùng trong dân gian để hỗ trợ giảm đau nhức răng và điều trị một số bệnh ngoài da. Tuy nhiên, do chứa thành phần có độc tính, việc sử dụng cần hết sức thận trọng và chỉ nên áp dụng ngoài da hoặc súc miệng, tuyệt đối không được uống.

Trước khi sử dụng cây Trẩu trong điều trị, người bệnh nên tham khảo ý kiến thầy thuốc hoặc nhân viên y tế để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.