Đề xuất mỗi ngành đào tạo đại học chỉ sử dụng một phương thức tuyển sinh từ năm 2028 hướng tới tinh gọn, minh bạch và công bằng hơn, nhưng cũng đặt ra nhiều băn khoăn về quyền tự chủ, đặc thù ngành học và cơ hội của thí sinh.
Đề xuất mỗi ngành đào tạo đại học chỉ sử dụng một phương thức tuyển sinh từ năm 2028 hướng tới tinh gọn, minh bạch và công bằng hơn, nhưng cũng đặt ra nhiều băn khoăn về quyền tự chủ, đặc thù ngành học và cơ hội của thí sinh.
Đề xuất giới hạn phương thức tuyển sinh đang được xem là một bước điều chỉnh đáng chú ý nhằm giảm sự phân tán trong cách đánh giá thí sinh giữa các ngành và cơ sở đào tạo. Theo định hướng được đưa ra, năm 2027 mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo được sử dụng tối đa 3 phương thức và từ năm 2028 giảm xuống còn 1 phương thức, trong khi cấp cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức. Quy định này không bao gồm xét tuyển thẳng và xét tuyển đối tượng cử tuyển.
Điểm quan trọng là việc mỗi ngành chỉ sử dụng một phương thức không đồng nghĩa toàn bộ các trường phải áp dụng cùng một cách tuyển sinh. Các cơ sở đào tạo vẫn có quyền lựa chọn phương thức phù hợp với yêu cầu đầu vào của từng ngành, chương trình. Trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá năng lực học sinh, việc lựa chọn phương thức cần được cân nhắc dựa trên khả năng phản ánh đúng yêu cầu đào tạo thay vì chỉ ưu tiên sự thuận tiện trong tổ chức tuyển sinh.
Theo lý giải từ cơ quan quản lý, việc một ngành sử dụng quá nhiều phương thức có thể dẫn đến tình trạng thí sinh có năng lực tương đương nhưng được đánh giá bằng những thang đo khác nhau. Số liệu được đưa ra cho thấy trong giai đoạn 2022-2026, hơn 2.000 chương trình đào tạo, tương đương hơn 40%, sử dụng từ hai phương thức trở lên và có những trường hợp chênh lệch điểm đáng kể giữa các phương thức. Vì vậy, tinh gọn chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng một cách đánh giá đủ tin cậy và phù hợp với đặc trưng của từng ngành.
Giảm số lượng phương thức xét tuyển có thể giúp hệ thống tuyển sinh đơn giản hơn, nhưng câu hỏi quan trọng hơn nằm ở việc phương thức được lựa chọn có thực sự phù hợp với ngành đào tạo hay không. Mỗi ngành cần những yêu cầu đầu vào khác nhau, vì vậy việc xác định tổ hợp môn, tiêu chí đánh giá và mức độ phù hợp của thí sinh cần được xây dựng trên cơ sở đặc thù chuyên môn thay vì áp dụng máy móc một công thức chung.
Một vấn đề khác được quan tâm là việc sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh. Quan điểm được nêu trong nội dung nguồn cho rằng không nên cộng điểm hoặc điểm thưởng cho IELTS bởi chứng chỉ này không phản ánh toàn diện năng lực học tập và có thể tạo ra sự khác biệt về điều kiện tiếp cận giữa các nhóm thí sinh. Trong bối cảnh Tuyển sinh Đại học năm 2026 đã có nhiều cách thức đánh giá khác nhau, việc tiếp tục điều chỉnh tiêu chí cần hướng tới mục tiêu ghi nhận đúng năng lực thay vì tạo thêm lợi thế từ một yếu tố riêng lẻ.
Từ phía các trường đại học, nhiều ý kiến cho rằng nên cân nhắc duy trì tối thiểu hai phương thức thay vì chỉ còn một phương thức từ năm 2028. Lý do là một phương thức duy nhất có thể khiến trường lựa chọn cách tuyển sinh nhằm bảo đảm nguồn tuyển thay vì phương thức đánh giá tốt nhất năng lực người học. Với những ngành đặc thù hoặc khó tuyển như nông nghiệp, môi trường, việc thu hẹp thêm lựa chọn cũng có thể khiến các trường gặp khó trong việc bảo đảm nguồn tuyển cho những lĩnh vực vẫn có nhu cầu nhân lực.
Đối với thí sinh, vấn đề đáng quan tâm nhất không chỉ là số lượng phương thức xét tuyển mà còn là cơ hội được đánh giá đúng năng lực. Một học sinh có kết quả học tập tốt trong ba năm phổ thông nhưng không đạt kết quả tương ứng trong kỳ thi có thể gặp bất lợi nếu ngành đăng ký chỉ xét điểm thi. Ngược lại, nếu chỉ sử dụng học bạ, sự khác biệt về điều kiện và mức độ đánh giá giữa các trường phổ thông cũng có thể tạo ra những bất lợi khác nhau.
Trong quá trình xây dựng chính sách, các cơ sở đào tạo như Trường Đại học Lương Thế Vinh cũng cần có đủ thông tin và thời gian để chủ động xây dựng phương án tuyển sinh phù hợp với định hướng đào tạo. Một số ý kiến trong nội dung nguồn cho rằng các trường nên công bố đề án tuyển sinh đủ sớm để học sinh có thời gian chuẩn bị, bởi nhiều em đã định hướng ngành học và trường học từ giữa lớp 11. Sự ổn định của chính sách vì thế có ý nghĩa không kém việc tinh gọn số lượng phương thức.
Nhìn rộng hơn, tranh luận về một hay hai phương thức không nên chỉ dừng ở con số mà cần tập trung vào chất lượng của công cụ đánh giá. Một phương thức tuyển sinh chỉ thực sự hiệu quả khi có khả năng nhận diện đúng người học phù hợp, bảo đảm công bằng giữa các nhóm thí sinh và vẫn cho phép cơ sở đào tạo thực hiện quyền tự chủ. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là tinh gọn nhưng không được làm mất cơ hội của những thí sinh có năng lực thực sự.
