Giáo dục Đại học trong kỷ nguyên AI phát triển

Theo nhận định của TS. Nguyễn Thanh Bằng hiện đang giảng dạy tại Trường Đại học Lương Thế Vinh, AI đã vượt ra khỏi khuôn khổ của mô hình dạy – học truyền thống. Trước đây, bài tập về nhà, tiểu luận hay báo cáo được xem là công cụ quan trọng để đánh giá quá trình tự học của sinh viên. Tuy nhiên, khi AI có thể “làm thay” nhiều khâu từ tìm tài liệu đến viết hoàn chỉnh, những phương thức đánh giá này dần bộc lộ hạn chế rõ rệt.

Thực tế giảng dạy cho thấy, khoảng cách giữa điểm số của bài tập nộp ngoài giờ và kết quả kiểm tra trực tiếp trên lớp ngày càng rõ rệt. Nhiều sinh viên đạt điểm rất cao ở các bài làm về nhà nhưng lại gặp khó khăn khi phải tư duy độc lập trong thời gian giới hạn. Nhiều chuyên gia cho rằng, đây là dấu hiệu cho thấy quá trình học tập đã bị “AI hóa” ở một mức độ nhất định, khiến giảng viên khó đánh giá chính xác năng lực thật của người học.

Tác động này càng thể hiện rõ ở các lớp học trực tuyến, nơi sự giám sát trực tiếp bị hạn chế. Nếu hình thức thi – kiểm tra không được điều chỉnh phù hợp, AI rất dễ trở thành “người làm bài thay”, làm suy giảm tính công bằng trong đánh giá. Về lâu dài, điều này có thể ảnh hưởng đến uy tín của chương trình đào tạo, đặc biệt với các ngành đòi hỏi năng lực thực hành và tư duy logic như Công nghệ thông tin, kỹ thuật hay khoa học dữ liệu.

Ở cấp độ hệ thống, vấn đề không chỉ dừng lại ở gian lận học thuật mà còn liên quan trực tiếp đến giá trị của bằng cấp đại học. Khi kết quả học tập không còn phản ánh đúng quá trình học thật, niềm tin của xã hội và nhà tuyển dụng vào chất lượng đào tạo sẽ bị ảnh hưởng. Nếu không kịp thời tái cấu trúc phương pháp đánh giá, giáo dục đại học có nguy cơ đánh mất vai trò định hướng tri thức và chuẩn mực nghề nghiệp.

Một rủi ro khác là việc ban hành chính sách về AI khi nhận thức nền tảng chưa đầy đủ. Trong thực tế, không ít cơ sở đào tạo vội vàng đưa ra quy định cấm hoặc hạn chế AI, trong khi giảng viên và sinh viên chưa được trang bị kiến thức cần thiết về cách AI tạo nội dung, nguy cơ sai lệch, cũng như các vấn đề liên quan đến bản quyền và quyền riêng tư. Điều này khiến chính sách khó thực thi và thiếu sự đồng thuận trong toàn hệ thống.

PGS.TS Ngô Hà Sơn - chuyên gia giáo dục tại Trường Đại học Lương Thế Vinh cho rằng, phản ứng hiệu quả trước làn sóng AI không thể chỉ là “chống” hay “né tránh”, mà cần chuyển sang tư duy tái thiết. Một hướng đi quan trọng là chuyển trọng tâm từ sản phẩm cuối cùng sang quá trình học tập và năng lực thực chất của sinh viên. Khi người học được yêu cầu trình bày cách tiếp cận, giải thích lập luận và bảo vệ quan điểm ngay trên lớp, AI khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của tư duy con người.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, thị trường lao động ngày càng đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng làm việc hiệu quả cùng công nghệ. Theo ThS. Trần Bình Thành – Phó hiệu trưởng Trường Đại học Lương Thế Vinh, việc tích hợp kỹ năng số, tư duy công nghệ và hiểu biết về AI vào chương trình đào tạo là xu hướng tất yếu, đặc biệt với các ngành mũi nhọn như Công nghệ thông tin; Kỹ thuật công nghệ Điện - Điện tử;…

Tuy nhiên, ông Thành cũng nhấn mạnh rằng, dù AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu hay cá nhân hóa việc học, những giá trị cốt lõi của giáo dục đại học như tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội vẫn phải do con người định hướng. AI chỉ nên đóng vai trò công cụ, không thể thay thế hoàn toàn vai trò của người thầy và môi trường học thuật.