Ông Tuấn năm nay 60 tuổi có câu hỏi: "Tôi thường bị ho kéo dài kèm nhiều đờm, buồn nôn, ngực tức, ăn kém, cơ thể nặng nề. Tôi đã dùng các loại thuốc tây y nhưng lại dễ tái phát. Vậy có bài thuốc Đông y nào trị triệt để tận gốc bệnh không?"
Ông Tuấn năm nay 60 tuổi có câu hỏi: "Tôi thường bị ho kéo dài kèm nhiều đờm, buồn nôn, ngực tức, ăn kém, cơ thể nặng nề. Tôi đã dùng các loại thuốc tây y nhưng lại dễ tái phát. Vậy có bài thuốc Đông y nào trị triệt để tận gốc bệnh không?"
Trường Đại học Lương Thế Vinh trả lời: Nhị trần thang được xem là bài thuốc nền tảng chuyên hóa đàm, kiện tỳ, điều hòa khí cơ, được ứng dụng rộng rãi trong điều trị bệnh hô hấp và tiêu hóa.
Nhị trần thang là phương thuốc cổ gồm bốn vị chính: bán hạ, trần bì, phục linh và cam thảo. Bài thuốc tập trung xử lý cơ chế “tỳ hư sinh thấp – thấp tụ sinh đàm”, từ đó làm giảm ho, tiêu đờm và cải thiện chức năng tiêu hóa.
Nhiều thầy thuốc Đông y nhận định đây là “gốc của các phương hóa đàm”, làm cơ sở phát triển nhiều bài thuốc gia giảm khác nhau.
Nguyên phương cổ có thêm sinh khương và ô mai, nhưng trên lâm sàng hiện nay thường không sử dụng.
Mỗi ngày dùng 1 thang, sắc với nước, chia 2 lần uống trong ngày. Nên uống ấm để tăng hiệu quả hóa đàm.
Bài thuốc có tác dụng táo thấp, hóa đàm, lý khí và hòa trung. Nhờ đó giúp giảm ho nhiều đờm, cải thiện cảm giác đầy tức ngực, buồn nôn, ăn uống kém và hỗ trợ phục hồi chức năng tỳ vị.
Nhị trần thang thường dùng cho các trường hợp:
Bán hạ và trần bì là chủ dược.
Bán hạ có tác dụng táo thấp, hóa đàm, hòa vị, giáng nghịch, rất phù hợp với chứng ho đờm và nôn. Trần bì giúp lý khí, kiện tỳ, làm khí cơ lưu thông để đờm dễ tiêu tán.
Phục linh kiện tỳ lợi thấp, loại bỏ thủy thấp – nguồn gốc sinh đàm. Cam thảo hòa trung, bổ tỳ và điều hòa các vị thuốc.
Sự phối hợp này giúp “kiện tỳ hóa thấp, thấp hóa thì đàm tiêu”, điều trị từ căn nguyên nên hiệu quả bền vững.
Bài thuốc thường được chỉ định trong viêm phế quản mạn, ho có đờm kéo dài, hen đờm, rối loạn tiêu hóa kèm buồn nôn, hoặc người béo phì, cơ thể nặng nề do đàm thấp.
Ngoài ra, một số trường hợp chóng mặt, buồn nôn, rối loạn tiền đình liên quan đàm thấp cũng có thể áp dụng.
Tiến sĩ Nguyễn Xuân Xã - giảng viên ngành Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh – cho biết: “Nhị trần thang đặc biệt hiệu quả với ho đờm mạn tính do tỳ hư sinh thấp. Tuy nhiên, không nên dùng cho ho khan do âm hư hoặc sốt cao do nhiệt, vì có thể làm bệnh nặng thêm”.
Theo chuyên gia, người bệnh cần kết hợp ăn uống thanh đạm, hạn chế đồ lạnh, dầu mỡ và sữa béo để giảm sinh đàm.
Từ Nhị trần thang, nhiều phương thuốc được phát triển để phù hợp từng tình trạng:
Sự linh hoạt này giúp bài thuốc thích ứng với nhiều thể bệnh khác nhau.
Nhị trần thang là thuốc Đông y nên cần dùng theo hướng dẫn của thầy thuốc. Không tự ý dùng cho phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh mạn tính nếu chưa được tư vấn chuyên môn.
Với cơ chế hóa đàm, kiện tỳ và điều hòa khí cơ, Nhị trần thang là lựa chọn hữu ích trong điều trị ho nhiều đờm và rối loạn tiêu hóa do đàm thấp. Khi dùng đúng chỉ định và kết hợp lối sống lành mạnh, bài thuốc giúp cải thiện triệu chứng và phòng tái phát hiệu quả.
