Quả sơn trà – Dược liệu hỗ trợ tiêu hóa và tim mạch trong Đông y

Giảng viên khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ, Nhờ hàm lượng vitamin và hoạt chất chống oxy hóa phong phú, quả sơn trà ngày càng được quan tâm trong cả Đông y lẫn nghiên cứu hiện đại.

Sơn trà thường mọc ở vùng đồi núi cao. Tại Việt Nam, cây phân bố nhiều ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn.

Cây thuộc dạng thân gỗ nhỏ, cao khoảng 2–3m, mọc thành bụi. Hoa nở vào mùa xuân, màu trắng hoặc hồng nhạt. Quả hình cầu, khi chín có màu đỏ hoặc vàng tùy giống, vị chua ngọt đặc trưng.

Trong Đông y, quả sơn trà được dùng làm dược liệu với tên gọi “táo mèo”.

Thành phần dinh dưỡng

Quả sơn trà chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi cho sức khỏe:

Vitamin C giúp tăng cường miễn dịch

Vitamin A và E hỗ trợ bảo vệ tế bào

Kali và magie giúp điều hòa huyết áp

Chất xơ hỗ trợ tiêu hóa

Các hợp chất chống oxy hóa giúp bảo vệ thành mạch

Nhờ các thành phần này, sơn trà được xem là dược liệu hỗ trợ tốt cho hệ tim mạch và chuyển hóa.

Tính vị – Công dụng theo Đông y

Theo Y học cổ truyền, sơn trà có vị chua chát, tính ôn, quy vào kinh Tâm, Tỳ và Vị.

Công năng chính gồm:

Tiêu thực, hóa tích

Hoạt huyết, tán ứ

Hỗ trợ điều hòa huyết áp

Giảm đầy bụng, khó tiêu

Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, sơn trà thường được sử dụng trong các trường hợp ăn uống không tiêu, đầy bụng do tích trệ và rối loạn lipid máu mức độ nhẹ.

Tác dụng đối với sức khỏe

Hỗ trợ tim mạch

Sơn trà có khả năng giãn mạch, tăng lưu thông máu và hỗ trợ điều hòa nhịp tim. Nhờ đó, dược liệu này thường được dùng hỗ trợ phòng ngừa tăng huyết áp và xơ vữa động mạch.

Hỗ trợ tiêu hóa

Quả sơn trà giúp kích thích tiết dịch tiêu hóa, hỗ trợ tiêu thực, giảm đầy hơi, táo bón và khó tiêu.

Hỗ trợ giảm mỡ máu

Một số nghiên cứu ghi nhận sơn trà có tác dụng giảm cholesterol và triglycerid máu khi sử dụng đều đặn trong thời gian phù hợp.

Tăng cường miễn dịch

Hàm lượng vitamin C cao giúp nâng cao sức đề kháng và hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh.

Kháng khuẩn nhẹ

Một số hoạt chất trong sơn trà có khả năng ức chế vi khuẩn như liên cầu beta và tụ cầu vàng.

Liều dùng và cách sử dụng

Sơn trà có thể sử dụng dưới nhiều dạng:

Ăn tươi (đã rửa sạch)

Sắc uống: 3–10g/ngày

Ngâm rượu: 20–30ml/ngày

Dạng cao lỏng: 20–30 giọt/ngày

Siro cho trẻ em theo liều hướng dẫn

Liều lượng cụ thể nên điều chỉnh theo thể trạng và mục đích sử dụng.

Một số bài thuốc từ quả sơn trà

1. Trị ăn uống không tiêu

Sơn tra 10g, chỉ thực 6g, trần bì 5g, hoàng liên 2g. Sắc với 6 chén nước, còn 2 chén, chia uống trong ngày.

2. Trị tiêu chảy

Tán 10g sơn tra thành bột mịn, pha với nước sôi uống.

3. Trị tiêu chảy ở trẻ em

Nấu siro từ quả sơn tra, dùng 5–10ml/lần, ngày 3 lần.

4. Chữa ợ chua, ợ hơi

Dùng 20g sơn tra sống và 20g sơn tra sao vàng, sắc uống trong ngày.

5. Trị kiết lỵ mới phát

Sắc 30g sơn tra, khi gần cạn thêm 30g đường mía, cô đặc và dùng khi còn ấm.

6. Hỗ trợ huyết áp thấp

Sơn tra phối hợp ty thế lượng bằng nhau, phơi khô, tán bột, uống với nước sắc lá ngải cứu.

7. Hỗ trợ lipid máu cao

Trộn sơn tra với mạch nha cô đặc lượng bằng nhau, uống 30g/lần, ngày 2 lần trong 14 ngày.

Khi sử dụng sơn trà để hỗ trợ điều trị bệnh lý tim mạch hoặc rối loạn mỡ máu, người bệnh nên theo dõi chỉ số sức khỏe định kỳ và không thay thế hoàn toàn thuốc điều trị bằng dược liệu.

7. Lưu ý khi sử dụng

Không nên dùng sơn trà quá liều vì có thể gây buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa. Phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc điều trị tim mạch hoặc huyết áp cần tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng.

Dược liệu chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị trong các bệnh lý nặng.