Y học cổ truyền khám phá công dụng chữa bệnh của củ niễng

Củ niễng, còn gọi là lúa miêu, cao duẩn hay giao cẩu, có tên khoa học Zizania latifolia Turcz, thuộc họ Lúa (Poaceae). Đây là loại cây thân thảo sống lâu năm, thường mọc ở vùng ao hồ, bùn lầy hoặc ruộng nước. Thân cây rỗng, cao khoảng 1–2m, phần gốc phình to do bị nấm Ustilago esculentum ký sinh, tạo nên phần “củ” phồng xốp đặc trưng mà con người dùng làm thực phẩm và dược liệu.

Củ niễng có nguồn gốc từ vùng Đông Siberia, hiện được trồng phổ biến tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam. Phần thân phồng được sử dụng làm thuốc, có thể dùng tươi hoặc phơi khô gọi là Giao bạch tử.

Không chỉ có giá trị dinh dưỡng cao, củ niễng còn là vị thuốc quan trọng trong Y học cổ truyền, thường được dùng để thanh nhiệt, lợi tiểu và làm mát cơ thể.

Theo nghiên cứu hiện đại, trong củ niễng có chứa nhiều dưỡng chất như:

- Protein: 12,5%

- Carbohydrate: 70,2%

- Lipid: 1,6%

- Chất xơ: 5,2%

- Khoáng chất: Canxi, Kali, Magie, Sắt, Photpho, Natri...

- Vitamin: B1, B12, PP, E...

Loại nấm ký sinh trên củ niễng cũng có khả năng phân hủy tinh bột và protein, giúp món ăn từ củ niễng trở nên bùi béo và dễ tiêu hóa hơn.

Theo Y học hiện đại, củ niễng hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý như:

- Hỗ trợ điều trị xơ vữa động mạch, cao huyết áp mức độ nhẹ.

- Giảm triệu chứng viêm gan, xơ gan giai đoạn sớm.

- Hỗ trợ điều trị viêm ruột, đau dạ dày.

- Tăng tiết sữa và giúp thông sữa cho phụ nữ sau sinh.

- Làm thực phẩm dưỡng da, giúp da mịn màng, sáng hơn.

Trong khi đó, Y học cổ truyền ghi nhận củ niễng và quả của nó có vị ngọt, tính hàn, quy vào kinh Đại trường, có tác dụng:

- Thanh nhiệt, giải độc, sinh tân dịch.

- Trừ phiền, giảm khát, lợi tiểu tiện.

- Chủ trị các chứng mắt đỏ, vàng da, kiết lỵ, táo bón, tiểu khó, và say rượu.

Nhờ những đặc tính này, củ niễng được xếp vào nhóm dược liệu giúp giải nhiệt – giải độc – thanh lọc cơ thể, rất được ưa chuộng trong dân gian.

Theo bác sĩ, giảng viên Nguyễn Thị Thanh Mai hiện đang công tác tại khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ một số bài thuốc chữa bệnh từ củ niễng như sau:

- Chữa sốt, kiết lỵ: Dùng 4–6g củ niễng tươi, sắc nước uống hàng ngày. Hoặc 100g củ niễng kết hợp 1 nắm lá mơ lông, 1 quả trứng gà hấp chín, ăn 1 lần/ngày trong 6–10 ngày.

- Chữa đau dạ dày do nhiệt: Củ niễng xay nhuyễn, lọc lấy nước uống trực tiếp trong 4–5 ngày.

- Trị táo bón: Dùng 150g củ niễng, 100g khoai lang, 100g thịt nạc xào chín, ăn nóng liên tục 3–5 ngày.

- Giúp thanh nhiệt, giải độc: Củ niễng 200g, thịt nạc 100g, cà rốt 50g, gừng tươi 3 lát, nấu chín dùng ăn hàng ngày.

- Hỗ trợ cao huyết áp: Củ niễng luộc chín, thái sợi, dùng chung với trứng gà rán mỏng, ăn khi còn nóng.

Những bài thuốc này đơn giản, dễ thực hiện và có thể dùng như món ăn bổ dưỡng trong cuộc sống hàng ngày.

Củ niễng là món quà thiên nhiên vừa là thực phẩm, vừa là vị thuốc quý trong Y học cổ truyền. Với công dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý, loại dược liệu này xứng đáng được đưa vào thực đơn hằng ngày để bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, người dùng nên tìm hiểu kỹ đặc tính và tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng thường xuyên nhằm đạt hiệu quả tốt nhất.