Trong Y học cổ truyền, các chứng ho kéo dài kèm họng khô, đờm dính ít, thậm chí lẫn máu thường được xếp vào thể “phế âm hư, hỏa thịnh”. Với nhóm bệnh lý này, nhiều Bác sĩ Đông y lựa chọn Bổ phế A giao thang – bài thuốc cổ phương có tác dụng dưỡng âm, thanh phế, chỉ khái và cầm máu hiệu quả.
Bổ phế A giao thang gồm các vị thuốc chính như A giao, Mã dâu linh, Ngưu bàng tử, Hạnh nhân, Cam thảo chích và gạo nếp. Sự phối hợp giữa các dược liệu vừa bổ âm, vừa thanh nhiệt, vừa tuyên phế hóa đàm, giúp tác động toàn diện lên cơ chế sinh bệnh.
Thuốc thường được sắc nước uống mỗi ngày một thang, chia hai lần. Trong quá trình sử dụng, thầy thuốc có thể gia giảm linh hoạt tùy thể trạng từng người bệnh.
Theo y thư cổ, bài thuốc có công năng dưỡng âm bổ phế, sơ tà, chỉ khái. Khi phế âm bị hao tổn, nhiệt hỏa sinh ra sẽ làm họng khô rát, ho khan, đờm ít mà dính, có thể lẫn máu do tổn thương mạch phế. Việc bổ sung âm dịch kết hợp thanh nhiệt giúp làm dịu niêm mạc hô hấp, giảm kích thích ho và phục hồi chức năng phổi.
Đây là hướng điều trị “bổ mà không trệ, thanh mà không táo”, phù hợp với bệnh mạn tính kéo dài.
A giao giữ vai trò chủ dược, nổi tiếng với tác dụng dưỡng âm, bổ huyết, nhuận phế và chỉ huyết. Vị thuốc này đặc biệt hữu ích trong các trường hợp ho ra máu hoặc khạc huyết nhẹ do phế nhiệt làm tổn thương mạch.
Mã dâu linh có tác dụng thanh phế hỏa, giúp giảm viêm và làm mát đường hô hấp. Ngưu bàng tử và Hạnh nhân phối hợp tuyên phế, hóa đàm, thông khí đạo, từ đó giảm ho và khó thở. Cam thảo cùng gạo nếp giúp kiện tỳ, hòa trung, bảo vệ vị khí, hạn chế tác dụng kích ứng của thuốc thanh nhiệt.
Sự kết hợp này tạo nên thế “vừa bổ vừa tả”, vừa nuôi dưỡng phế âm vừa loại bỏ tà nhiệt, giúp hiệu quả điều trị bền vững hơn.
Các Bác sĩ Y học cổ truyền thường chỉ định Bổ phế A giao thang cho người có biểu hiện ho lâu ngày, ho khan ít đờm, đờm dính, họng đỏ đau, miệng khô, tiếng nói khàn, thỉnh thoảng khạc ra tia máu. Người bệnh thường mệt mỏi, lưỡi đỏ ít rêu, mạch sác – đặc trưng của âm hư nội nhiệt.
Bài thuốc cũng được dùng hỗ trợ trong viêm phế quản mạn, lao phổi giai đoạn ổn định hoặc ho do tổn thương niêm mạc phế quản sau nhiễm trùng.
Trên thực tế điều trị, thầy thuốc có thể gia thêm Tang diệp, Bạc hà khi có biểu chứng cảm phong nhiệt. Trường hợp hỏa thịnh, ho nhiều và đờm vàng đặc, có thể thêm Tang bạch bì, Tỳ bà diệp để tăng tác dụng thanh phế tả hỏa, đồng thời bỏ gạo nếp để tránh sinh thấp trệ.
Việc gia giảm đúng giúp bài thuốc thích ứng với từng thể bệnh, phát huy hiệu quả tối đa.
Theo các chuyên gia, cần phân biệt rõ Bổ phế A giao thang với Bổ phế thang. Nếu Bổ phế thang thiên về bổ khí phế, dùng cho người ho do phế khí hư, mệt nhiều, ra mồ hôi, thì Bổ phế A giao thang lại tập trung dưỡng phế âm, phù hợp với thể âm hư hỏa vượng.
Sự lựa chọn sai thể bệnh có thể làm giảm hiệu quả điều trị.
Theo TS. Nguyễn Xuân Xã – giảng viên Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh: “Bổ phế A giao thang là bài thuốc rất phù hợp với các bệnh hô hấp mạn tính hiện nay, đặc biệt ở người làm việc trong môi trường khói bụi, điều hòa hoặc nói nhiều. Khi phế âm được nuôi dưỡng đầy đủ, niêm mạc hô hấp sẽ bớt khô, giảm kích thích và hạn chế ho tái phát. Tuy nhiên, cần biện chứng rõ âm hư mới dùng, tránh áp dụng cho thể đàm thấp hoặc hàn phế”.
Ông cũng khuyến cáo người bệnh nên kết hợp chế độ sinh hoạt điều độ, uống đủ nước, hạn chế thuốc lá và bụi mịn để nâng cao hiệu quả điều trị.
Trong bối cảnh các bệnh phổi mạn tính ngày càng gia tăng, những bài thuốc dưỡng âm như Bổ phế A giao thang đang được xem là giải pháp hỗ trợ hữu ích bên cạnh điều trị Tây y. Khi sử dụng đúng cách dưới hướng dẫn của Bác sĩ Đông y, bài thuốc không chỉ giảm triệu chứng mà còn giúp phục hồi thể trạng, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
