Cây kế sữa: Thảo dược bảo vệ gan được sử dụng nhiều trong Đông y

Cây kế sữa có nguồn gốc từ châu Âu, sau đó được đưa đến Bắc Mỹ và lan rộng sang nhiều khu vực khác như Nam Mỹ, châu Phi, Úc và châu Á. Loài cây này dễ nhận biết nhờ thân có gai, lá lớn với những đường gân trắng đặc trưng. Tên gọi “kế sữa” bắt nguồn từ hiện tượng nhựa cây màu trắng như sữa chảy ra khi lá bị bẻ gãy.

Trong y học cổ truyền, các bộ phận trên mặt đất của cây kế sữa, đặc biệt là hạt, đều có thể được sử dụng làm dược liệu. Hạt cây kế sữa là nơi tập trung hàm lượng silymarin cao nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan.

Hoạt chất silymarin trong cây kế sữa là một flavonoid có đặc tính chống oxy hóa mạnh. Nhờ khả năng này, silymarin giúp trung hòa các gốc tự do, bảo vệ tế bào gan khỏi sự tấn công của hóa chất độc hại, rượu bia và một số loại thuốc.

Trong thực tế, cây kế sữa thường được sử dụng bằng đường uống để hỗ trợ điều trị các rối loạn chức năng gan như tổn thương gan do rượu, gan nhiễm mỡ không do rượu, viêm gan cấp và mạn tính, xơ gan hoặc tổn thương gan do hóa trị liệu. Đặc biệt, trong các trường hợp ngộ độc nấm Amanita – một loại nấm cực độc – chiết xuất từ cây kế sữa được xem là một trong những biện pháp hỗ trợ quan trọng nhằm bảo vệ gan.

Theo quan điểm của Đông y, gan giữ vai trò điều hòa khí huyết và giải độc cho cơ thể. Việc sử dụng các thảo dược có tác dụng thanh lọc, bảo vệ gan như cây kế sữa giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng, từ đó nâng cao sức khỏe tổng thể.

Không chỉ có lợi cho gan, cây kế sữa còn được ghi nhận với khả năng chống viêm, hỗ trợ ổn định đường huyết và tăng cường sức đề kháng. Một số người còn sử dụng chiết xuất cây kế sữa để bôi ngoài da, giúp làm dịu các tổn thương da do bức xạ.

Trong ẩm thực, lá và hoa cây kế sữa có thể được dùng như rau ăn sống hoặc chế biến salad, thay thế cho rau bina. Hạt cây kế sữa khi rang lên còn được sử dụng như một loại thức uống thay thế cà phê.

Hiện nay, chiết xuất từ cây kế sữa được bào chế dưới nhiều dạng khác nhau như viên nang, viên nén, bột hoặc dung dịch lỏng, giúp người dùng dễ dàng lựa chọn theo nhu cầu. Việc sử dụng bằng đường uống là hình thức phổ biến nhất.

Đối với người mắc bệnh tiểu đường, một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng chiết xuất cây kế sữa với liều phù hợp có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Ngoài ra, các sản phẩm kết hợp cây kế sữa với thảo dược khác như nghệ cũng được sử dụng nhằm tăng hiệu quả bảo vệ gan và cải thiện chức năng tiêu hóa.

Tuy nhiên, người dùng cần lưu ý không nhầm lẫn cây kế sữa với cây kế thiêng (Cnicus benedictus), vì đây là hai loài khác nhau với công dụng không hoàn toàn giống nhau.

Theo bác sĩ, giảng viên Nguyễn Thị Thanh Mai hiện đang công tác tại trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết, chiết xuất cây kế sữa được đánh giá là an toàn đối với đa số người sử dụng. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, việc dùng đường uống có thể gây ra các triệu chứng nhẹ như tiêu chảy, buồn nôn, đầy hơi, chán ăn hoặc đau đầu.

Khi thoa ngoài da, chiết xuất cây kế sữa thường an toàn nếu sử dụng trong thời gian ngắn. Dù vậy, phụ nữ mang thai và cho con bú hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học khẳng định độ an toàn, vì vậy nên tránh sử dụng.

Những người bị dị ứng với các loại thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae/Compositae) như cỏ phấn hương, hoa cúc hay cúc vạn thọ cũng cần thận trọng, vì cây kế sữa có thể gây phản ứng dị ứng. Ngoài ra, do có khả năng ảnh hưởng đến nội tiết tố, chiết xuất cây kế sữa không được khuyến cáo cho người mắc các bệnh nhạy cảm với estrogen như ung thư vú, ung thư tử cung hoặc u xơ tử cung.