Cây màng tang trong Y học cổ truyền – Dược liệu quý chữa nhiều bệnh lý

Cây màng tang thuộc loại cây nhỡ, vỏ thân màu xanh nhạt, khi già chuyển nâu xám, có nhiều lỗ bì. Lá mọc so le, hình mác dài khoảng 10cm, phiến lá dày, mặt trên xanh đậm, mặt dưới xám và dễ chuyển màu đen khi khô. Hoa nhỏ màu vàng nhạt mọc thành chùm, còn quả có hình tròn hoặc hình trứng, khi chín chuyển sang màu đen và tỏa hương thơm đặc biệt.

Cây thường ra hoa vào đầu năm (từ tháng 1–3) và cho quả vào khoảng tháng 4–9. Màng tang mọc hoang ở các vùng núi như Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang, Lâm Đồng, Kon Tum… Ngoài ra, một số địa phương còn trồng cây để lấy bóng mát hoặc cất tinh dầu từ quả.

Phần rễ, cành, lá và quả đều được sử dụng làm dược liệu. Sau khi thu hái, chúng được rửa sạch, thái nhỏ, phơi hoặc sấy khô để dùng dần. Quả màng tang chủ yếu được chưng cất lấy tinh dầu – thành phần có giá trị cao trong Y học cổ truyền.

Về thành phần hóa học, các nghiên cứu hiện đại cho thấy:

Cây màng tang chứa 0,81% tinh dầu và alkaloid laurote tanin.

Vỏ thân và rễ chứa alcaloid N–methyl–laurate tanin, cùng 0,2–1,2% tinh dầu (trong đó có 8–12% citronellol và 10% citral).

Quả có tới 38–43% tinh dầu citral, trong khi lá chứa 0,2–0,4% tinh dầu gồm 20–35% cineol, 6–22% andehit và 20–25% ancol.

Hoa cây chứa khoảng 37% hợp chất andehit, góp phần tạo nên mùi thơm và công dụng dược lý đặc biệt.

Theo Y học cổ truyền, cây màng tang có vị cay, đắng, tính ấm, mùi thơm nhẹ, quy vào các kinh tỳ, vị và can. Vị thuốc này có tác dụng tán phong hàn, ôn trung hạ khí, trừ thấp giảm đau, thường được dùng để điều trị cảm mạo, đau đầu, phong thấp, trướng bụng, đầy hơi, và các chứng bệnh về khí huyết.

Rễ cây màng tang: Dùng trị đau đầu, đau dạ dày, cảm lạnh, đau khớp, trướng bụng, kinh nguyệt không đều hoặc đau bụng sau sinh.

Lá cây màng tang: Có tác dụng tiêu viêm, trị mụn nhọt, viêm vú cấp, da có mủ, thậm chí dùng đắp ngoài chữa rắn cắn và chống muỗi đốt.

Quả màng tang: Giúp hỗ trợ tiêu hóa, trị chứng ăn không tiêu, đau dạ dày, kích thích vị giác.

Theo TS Nguyễn Xuân Xã – giảng viên khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ một số bài thuốc dân gian từ cây màng tang như sau:

1. Trị cảm mạo phong hàn

Dùng lá màng tang, lá sả, lá bưởi, bạc hà (hoặc kinh giới, tía tô), mỗi loại một nắm, nấu nước để xông.

Hoặc sắc rễ màng tang 40g, pha chút đường đỏ, uống nóng trong 3 ngày.

2. Giảm đau nhức xương khớp khi trời lạnh

Dùng 30g rễ màng tang, sắc với 500ml nước đến khi còn 200ml, chia 2 lần uống mỗi ngày, liên tục trong 5 ngày.

3. Chữa nấc do cảm lạnh

Quả màng tang tán bột, mỗi lần uống 4g, ngày 3–4 lần, pha cùng nước nóng và ít giấm.

4. Chữa rối loạn tiêu hóa do ăn đồ sống, lạnh

Quả màng tang 8g, lá chè 4g, lá mơ 12g, sắc uống trong ngày.

5. Điều trị tỳ vị yếu, ăn kém, đầy bụn

Dùng quả màng tang 10g, trần bì 5g, thủy xương bồ 5g, gừng 5g, sắc uống trong 3–5 ngày.

6. Hỗ trợ điều trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng

Dùng lá màng tang 60g, lá ngải cứu 60g, toàn cây viễn chí 100g, nấu lấy nước tắm và gội đầu mỗi sáng, làm liên tục 7 ngày.

Mặc dù là vị thuốc lành tính, song việc sử dụng cây màng tang trong Y học cổ truyền cần có liều lượng và chỉ định rõ ràng. Người bệnh nên tham khảo ý kiến của thầy thuốc trước khi dùng để đảm bảo an toàn và hiệu quả, tránh tự ý kết hợp với các dược liệu khác có thể gây phản ứng phụ.