Trong kho tàng dược liệu phong phú của Y học cổ truyền, gừng là một trong những vị thuốc được sử dụng lâu đời và phổ biến nhất, thường xuất hiện trong hầu hết các bài thuốc chữa bệnh về tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn và giảm đau.
Trong kho tàng dược liệu phong phú của Y học cổ truyền, gừng là một trong những vị thuốc được sử dụng lâu đời và phổ biến nhất, thường xuất hiện trong hầu hết các bài thuốc chữa bệnh về tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn và giảm đau.
Theo bác sĩ, giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh - TS Nguyễn Xuân Xã hiện cho biết, gừng (sinh khương khi tươi, can khương khi khô) có vị cay, tính ấm, vào các kinh phế – tỳ – vị. Tác dụng chính của gừng là tán hàn, ấm trung tiêu, tỉnh táo tinh thần, tiêu đàm, giải biểu và giảm đau. Nhờ tính ấm mạnh, gừng giúp cơ thể loại bỏ hàn khí, thúc đẩy tuần hoàn máu và hỗ trợ khôi phục chức năng tỳ vị – nhóm cơ quan quyết định sức khỏe tiêu hóa.
Các nghiên cứu hiện đại cũng chứng minh gừng chứa nhiều thành phần có hoạt tính sinh học như gingerol, shogaol và các tinh dầu quý. Những chất này mang đặc tính chống viêm, kháng khuẩn, chống oxy hóa và góp phần điều hòa hệ miễn dịch.
Một trong những công dụng nổi bật nhất của gừng trong Y học cổ truyền là hỗ trợ tiêu hóa. Người đau bụng lạnh, đầy hơi, nôn ói hay khó tiêu thường được khuyên uống trà gừng hoặc dùng gừng tươi sắc nước. Đặc tính ấm và khả năng kích thích nhu động ruột giúp gừng cải thiện tình trạng đầy trướng, lạnh bụng và tăng cường hấp thu.
Ngay cả phụ nữ mang thai bị ốm nghén cũng có thể dùng một lượng nhỏ gừng để giảm buồn nôn. Khi kết hợp với mật ong hoặc chanh, gừng trở thành thức uống lý tưởng cho người có hệ tiêu hóa yếu, thường xuyên lạnh bụng hoặc dễ rối loạn tiêu hóa khi thay đổi thời tiết.
Gừng là vị thuốc không thể thiếu trong các bài thuốc trị ho và cảm lạnh. Theo Y học cổ truyền, khi cơ thể bị phong hàn xâm nhập, khí huyết bị đình trệ, dẫn đến ho, nghẹt mũi, đau đầu, sổ mũi và ớn lạnh. Dùng gừng giúp làm ấm phế, giải cảm và thông mũi họng.
Nước gừng nóng, cháo gừng hoặc gừng nấu đường phèn là những cách đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao trong việc làm dịu cổ họng, giảm ho long đờm. Khi dùng gừng kết hợp với sả, tía tô, người bệnh còn có thể xông hơi để giảm nghẹt mũi, sốt nhẹ và đau đầu.
Gừng là vị thuốc có tính kháng viêm mạnh, nhờ đó hỗ trợ giảm đau xương khớp, đặc biệt ở người cao tuổi, người lao động nặng hoặc người có bệnh lý mạn tính. Đắp gừng giã nóng lên vùng khớp đau hoặc uống trà gừng thường xuyên giúp tăng lưu thông máu, giảm co cứng cơ và cải thiện khả năng vận động.
Trong Y học cổ truyền, gừng khô (can khương) còn được sử dụng trong các bài thuốc trị đau lưng, đau vai gáy, đau bụng kinh hoặc đau do trúng gió. Tính ấm của gừng giúp xua tan hàn khí – một trong những nguyên nhân chính gây đau nhức theo quan niệm đông y.
Gingerol – một hoạt chất quan trọng trong gừng – có tác dụng chống viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ. Nhờ đó, dùng gừng thường xuyên giúp cơ thể tăng cường đề kháng, hạn chế các bệnh vặt theo mùa như cảm lạnh, cảm cúm, viêm họng hay nhiễm khuẩn đường hô hấp.
Một số nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy gừng có khả năng hỗ trợ điều hòa đường huyết và giảm cholesterol xấu, từ đó giúp bảo vệ tim mạch và phòng ngừa các bệnh chuyển hóa.
Dù có nhiều công dụng, người dùng cần sử dụng gừng đúng cách để tránh kích ứng. Người có cơ địa nhiệt, hay nóng trong, viêm loét dạ dày nặng hoặc đang xuất huyết cần hạn chế dùng gừng. Ngoài ra, không nên dùng quá nhiều gừng trong một ngày vì tính cay nóng có thể gây bốc hỏa, khát nước hoặc tăng nhịp tim.
