Trong kho tàng y học cổ truyền, câu kỷ tử được biết đến là vị thuốc có giá trị bồi bổ và hỗ trợ điều hòa cơ thể. Việc hiểu đúng công dụng và cách dùng sẽ giúp phát huy hiệu quả của dược liệu này.
Trong kho tàng y học cổ truyền, câu kỷ tử được biết đến là vị thuốc có giá trị bồi bổ và hỗ trợ điều hòa cơ thể. Việc hiểu đúng công dụng và cách dùng sẽ giúp phát huy hiệu quả của dược liệu này.
Câu kỷ tử, còn gọi là kỷ tử, là quả chín phơi hoặc sấy khô của cây khởi tử, có tên khoa học Lycium barbarum L. hoặc Lycium chinense Mill.. Trong y thư cổ, câu kỷ tử còn được biết đến với nhiều tên gọi mỹ miều như thiên tinh, địa tiên, khước lão – hàm ý về khả năng chống lão hóa, giúp con người duy trì sự dẻo dai và tráng kiện.
Theo bác sĩ, giảng viên khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh – TS Lê Xuân Hùng cho biết, câu kỷ tử có vị ngọt, tính bình, quy vào ba kinh Can, Thận và Phế. Vị thuốc này thường xuất hiện trong các bài thuốc bổ thận, sinh tinh, dưỡng huyết và cải thiện thị lực. Dân gian còn lưu truyền câu nói: “Đi xa ngàn dặm không nên dùng câu kỷ tử vì bổ thận quá”, cho thấy tác dụng mạnh mẽ của dược liệu này đối với sức khỏe sinh lý.
Trong lịch sử Trung Hoa, câu kỷ tử gắn liền với nhiều câu chuyện truyền kỳ. Nổi bật là câu chuyện về tể tướng Phương Huyền Linh đời Đường. Do lao tâm khổ tứ vì triều chính, ông suy nhược cả thể chất lẫn tinh thần. Sau khi được Thái y cho dùng canh kỷ tử nấu cùng ngân nhĩ thường xuyên, sức khỏe của ông dần hồi phục, tinh thần minh mẫn trở lại.
Một huyền thoại khác khiến câu kỷ tử được gọi là “Minh mục tử” – vị thuốc sáng mắt – kể về người phụ nữ khóc chồng đến mù lòa. Nhờ uống nước sắc từ câu kỷ tử do con gái tìm được, thị lực của bà dần hồi phục. Dù mang màu sắc truyền thuyết, những câu chuyện này phần nào phản ánh đúng công dụng thực tế của dược liệu trong Y học cổ truyền.
Theo lý luận Đông y, Can tàng huyết, chủ về cân và khai khiếu ra mắt; Thận tàng tinh, chủ về xương và có mối quan hệ mật thiết với Can. Khi Can Thận âm hư, tinh huyết không đủ nuôi dưỡng cơ thể sẽ dẫn đến các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt, thị lực suy giảm, lưng gối đau mỏi, di tinh, vô sinh.
Câu kỷ tử đi vào cả kinh Can và Thận, vừa bổ thận tinh, vừa dưỡng can huyết, nhờ đó giúp cải thiện các chứng bệnh kể trên. Đây là lý do vì sao trong Y học cổ truyền, câu kỷ tử thường được dùng để chữa mắt mờ, tai ù, đau lưng mỏi gối và các rối loạn sinh lý nam giới.
Không chỉ dừng lại ở kinh nghiệm dân gian, giảng viên Cao đẳng Dược Sài Gòn còn cho biết, nhiều nghiên cứu hiện đại đã chứng minh câu kỷ tử có giá trị dược lý cao. Dược liệu này giúp tăng cường miễn dịch, thúc đẩy tạo máu, chống oxy hóa và làm chậm quá trình lão hóa. Đặc biệt, câu kỷ tử có tác dụng bảo vệ gan, giảm mỡ máu và hạn chế sự hình thành mảng xơ vữa trong mạch máu.
Một hoạt chất đáng chú ý trong câu kỷ tử là cerebroside – chất giúp bảo vệ tế bào gan trước các độc tố mạnh. Ngoài ra, câu kỷ tử còn hỗ trợ cải thiện thị lực trong điều kiện ánh sáng yếu và rút ngắn thời gian thích nghi của mắt với bóng tối.
Câu kỷ tử có thể dùng ngâm rượu theo phương pháp truyền thống, mỗi ngày uống lượng vừa phải sau bữa ăn để phát huy tác dụng. Tuy nhiên, theo khuyến cáo của Y học cổ truyền, người có thể trạng nhiệt, hay nóng trong cần dùng với liều lượng phù hợp, tránh lạm dụng.
