Y học cổ truyền khám phá công dụng chữa bệnh của rễ sắn dây

Theo quan điểm của Y học cổ truyền, cát căn có vị ngọt, tính mát, quy kinh Tỳ và Vị. Tác dụng chính của vị thuốc này bao gồm giải cơ thoái nhiệt, sinh tân chỉ khát, thăng dương chỉ tả và hỗ trợ phát ban. Nói một cách dễ hiểu, sắn dây giúp hạ sốt, làm mát cơ thể, giảm khát nước, hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện tình trạng tiêu chảy.

Đông y xếp sắn dây vào nhóm thuốc “phát tán phong nhiệt”, thường dùng trong các trường hợp cảm nắng, cảm lạnh với biểu hiện điển hình như đau đầu, cứng cổ gáy, sốt nhẹ, khát nước hoặc nổi ban không đều. Bên cạnh đó, cát căn còn được dùng để hỗ trợ điều trị tiêu chảy do nhiệt và các rối loạn đường ruột nhẹ.

Không chỉ dừng lại ở vai trò giải nhiệt, sắn dây còn được ghi nhận có lợi cho hệ tim mạch khi giúp tăng lưu thông máu, hạn chế tình trạng thiếu máu não và hỗ trợ phòng ngừa thiếu máu cơ tim cấp. Đây là lý do vị thuốc này thường xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian nhằm bồi bổ sức khỏe tổng thể.

Bên cạnh giá trị trong Y học cổ truyền, sắn dây cũng được nghiên cứu rộng rãi trong y học hiện đại. Giảng viên Cao đẳng Y sĩ đa khoa Sài Gòn cho biết, một số hoạt chất trong rễ sắn dây như puerarin và các hợp chất flavonoid được cho là có tác dụng giãn mạch, hỗ trợ hạ huyết áp và cải thiện tuần hoàn máu. Nhờ đó, sắn dây thường được nhắc đến như một nguyên liệu tự nhiên hỗ trợ người mắc bệnh tăng huyết áp, xơ vữa động mạch và thiểu năng tuần hoàn não.

Ngoài ra, các nghiên cứu còn cho thấy sắn dây có khả năng tăng độ đàn hồi của động mạch vành, góp phần giảm nguy cơ thiếu máu cơ tim. Những người thường xuyên bị chóng mặt, hoa mắt, đau đầu hoặc căng cứng vùng cổ vai gáy cũng có thể sử dụng sắn dây như một biện pháp hỗ trợ cải thiện triệu chứng.

Tuy vậy, việc sử dụng sắn dây cần có chừng mực và phù hợp với thể trạng từng người, bởi dù là dược liệu thiên nhiên, nếu dùng sai cách vẫn có thể gây tác dụng không mong muốn.

TS Lê Xuân Hùng – giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết, sắn dây có thể dùng đơn lẻ hoặc phối hợp với nhiều vị thuốc khác để tạo thành các bài thuốc hỗ trợ sức khỏe.

Bài 1: Cháo sắn dây gạo lứt

Dùng bột sắn dây khoảng 40g nấu cùng 80g gạo lứt thành cháo loãng, chia hai lần ăn trong ngày. Món ăn này giúp thanh nhiệt, hỗ trợ tim mạch và phù hợp với người cao huyết áp hoặc tiểu đường nhẹ.

Bài 2: Trà sắn dây – đan sâm

Sắn dây 250g, đan sâm 200g, bạch linh 100g và cam thảo 40g. Các vị thái nhỏ, sấy khô rồi tán bột, mỗi ngày lấy 40–50g hãm nước sôi uống thay trà. Bài này hỗ trợ tuần hoàn máu, thích hợp với người có vấn đề tim mạch. Lưu ý phụ nữ mang thai không nên dùng.

Bài 3: Sắn dây – câu đằng

Hai vị bằng nhau, tán vụn rồi hãm nước uống trong ngày. Công dụng chính là hỗ trợ hạ huyết áp, giảm đau đầu, hoa mắt và cải thiện thiếu máu não.

Bài 4: Thang thanh nhiệt giải cảm

Kết hợp sắn dây với sài hồ, cam thảo, bạch chỉ, bạch thược, hoàng cầm và thạch cao. Bài thuốc giúp làm mát cơ thể, giảm đau nhức và hỗ trợ điều trị cảm sốt.

Bài 5: Hỗ trợ động mạch vành

Sắn dây phối hợp ma hoàng, đại táo và cam thảo sắc uống giúp giảm đau tức ngực, nóng trong người và khô mũi.

Bài 6: Nước sắc giải nhiệt cơ thể

Sắn dây tươi nấu cùng mạch môn, cỏ nhọ nồi và lá tre, thích hợp cho người nóng trong, miệng khô, ăn uống kém và táo bón nhẹ.

Những bài thuốc này chủ yếu mang tính hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn thuốc điều trị chuyên khoa. Người bệnh mạn tính nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi áp dụng lâu dài.

Mặc dù sắn dây là dược liệu lành tính, người có cơ địa lạnh, hay tiêu chảy hoặc huyết áp thấp nên dùng với liều lượng vừa phải. Trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai cần thận trọng khi sử dụng các bài thuốc phối hợp nhiều vị. Ngoài ra, không nên lạm dụng bột sắn dây pha quá đặc hoặc uống liên tục với số lượng lớn vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu.