Y học cổ truyền khám phá công dụng chữa bệnh của vị thuốc Đỗ trọng

Đỗ trọng có tên khoa học là Eucommia ulmoides Oliv thuộc họ Đỗ trọng (Eucommiaceae), có tên gọi khác là Mộc miên, Ngọc ti bì, Miên hoa, Hậu đỗ trọng, Xuyên đỗ trọng, là loại cây di thực, có ở Lào Cai, Lai Châu, Hà Giang, Hòa Bình.

Đỗ trọng thuộc cây thân gỗ, cao từ 15 - 20m, vỏ cây có màu xám. Vỏ thân và lá có nhựa mủ trắng, khi bẻ đôi sẽ có những sợi nhựa trắng mảnh như tơ. Vỏ thân của cây được dùng làm thuốc. Thời điểm thu hái thường vào khoảng mùa hè.

Lá cây mọc cách so le nhau, hình tròn trứng, đuôi lá nhọn, mép lá hình răng cưa, màu xanh. Hoa đơn tính, hoa đực và hoa cái không có bao hoa, hoa đực mọc thành chùm, hoa cái tụ tập 5 - 10 cái ở nách lá. Quả có cánh mỏng dẹt, ở giữa hơi lồi, trong có một hạt. Hạt dẹt, hai đầu tròn, có thể dùng làm giống.

Người ta thu hái đỗ trọng bằng cách dùng dao rạch dọc thân cây thành từng miếng để bóc lấy vỏ. Vỏ sau khi thu hái sẽ được xử lý qua nhiều công đoạn như luộc, nén, ủ, phơi khô, cạo sạch và xắt nhỏ để thu được đỗ trọng dạng miếng.

Theo y học cổ truyền, đỗ trọng được biết đến với khả năng bổ thận, mạnh gân cốt, thường dùng cho các trường hợp thận hư, đau thắt lưng, liệt dương, rong kinh, đau đầu, chóng mặt do thận hư.

Giảng viên Y học cổ truyền – Trường Đại học Lương Thế Vinh, PGS.TS Tạ Thị Tĩnh chia sẻ một số bài thuốc từ Đỗ trọng như sau:

1.Điều trị đau thần kinh tọa: 

Đỗ trọng 30g, cật heo 1 cặp, đổ nước 300ml đun sôi, tiếp tục đun nửa giờ còn 100ml, vớt bỏ đỗ trọng, dùng canh ăn cật. Ngày 1 thang, thường dùng 10 ngày triệu chứng biến mất.

2.Điều trị đau lưng do thận hư: 

- Đỗ trọng 12g, nước muối một ít, rang đỗ trọng với nước muối bằng lửa nhỏ, cho đến khi ráo nước, vớt ra, thêm đại hồi 9g, mộc hương 3g, đổ nước 350ml sắc còn 100ml, mỗi ngày sắc 2 lần. Dùng liền 5 ngày. 

- Đỗ trọng 15g, ngũ gia bì 20g, ngưu tất 10g, câu kỷ tử 20g. Sắc uống. Ngày 1 thang. Dùng liền 1 tuần. Đỗ trọng 9g, đan sâm 9g, xuyên khung 4,5g, tế tân 4,5g, quế tâm 3g. Ngâm rượu, uống.  

3.Điều trị trật đả bong gân:

Lá Đỗ trọng 100g, giun đất 10 con. Các dược liệu rửa sạch, giã nhuyễn, đắp tại chỗ. Mỗi ngày thay thuốc 1 lần.

4.Điều trị tiểu nhiều do thận hư:

Đỗ trọng 10g, kim anh tử 30g, tang phiêu tiêu 10g. Sắc uống. Ngày 1 thang, dùng liền 5 ngày.

5.Điều trị bán thân bất toại, lưng gối mất sức: 

Đỗ trọng 15g, thịt gà giò 300g, thiên cân bậc 30g, giò heo 1 cái. Đổ nước nấu chín nhừ, dùng canh ăn thịt.

6.Điều trị đau lưng, mỏi gối, động thai: 

Đỗ trọng 50g, tục đoạn 50g. Tán nhỏ, làm thành viên bằng hạt đậu với nước sắc đại táo. Uống với nước cháo mỗi lần 10 viên. Ngày 2 lần.

Đỗ trọng có rất nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, người bệnh cũng phải lưu ý sử dụng đúng cách để tránh gây tác dụng phụ.