Bạch quả hay còn gọi là ngân hạnh là vị thuốc quý trong y học cổ truyền và hiện đại, nổi tiếng với tác dụng cải thiện trí nhớ, tăng tuần hoàn máu não, làm chậm quá trình lão hóa và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý liên quan đến hệ thần kinh.
Bạch quả hay còn gọi là ngân hạnh là vị thuốc quý trong y học cổ truyền và hiện đại, nổi tiếng với tác dụng cải thiện trí nhớ, tăng tuần hoàn máu não, làm chậm quá trình lão hóa và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý liên quan đến hệ thần kinh.
Cây bạch quả có tên khoa học Ginkgo biloba L., là loài thực vật cổ đại duy nhất còn tồn tại của họ Ginkgoaceae. Nguồn gốc của cây xuất phát từ Trung Quốc, sau đó được du nhập và trồng rộng rãi ở Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu và Việt Nam. Cây thân gỗ cao từ 20–30 mét, lá hình quạt, có màu xanh tươi vào mùa xuân – hè và chuyển vàng rực vào mùa thu. Quả bạch quả khi chín có màu vàng, chứa hạt cứng bên trong được sử dụng làm dược liệu và thực phẩm. Trong Đông y, phần hạt gọi là ngân hạnh nhân, là vị thuốc có giá trị cao.
Theo nghiên cứu hiện đại, bạch quả chứa các hoạt chất quý như flavonoid, ginkgolide và bilobalide – có tác dụng chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tế bào não và mạch máu khỏi tổn thương do gốc tự do. Những hoạt chất này giúp tăng lưu thông máu, đặc biệt là máu lên não, nhờ đó cải thiện trí nhớ, tăng khả năng tập trung, giảm triệu chứng chóng mặt, ù tai và mất ngủ.
Theo y học cổ truyền, ngân hạnh có vị ngọt, hơi đắng, tính bình, quy vào kinh phế và thận, có tác dụng liễm phế, định suyễn, tiêu đờm, giảm tiểu dầm và hỗ trợ trị ho kéo dài. Nhờ vậy, bạch quả thường được dùng trong các bài thuốc trị hen suyễn, ho gió, viêm phế quản mạn tính và rối loạn tuần hoàn não.
Trong Đông y, bạch quả được chế biến theo nhiều cách: rang chín, luộc hoặc tán bột, tùy mục đích sử dụng. Bài thuốc dân gian thường dùng bạch quả kết hợp với tang bạch bì, bán hạ và cam thảo để chữa ho đờm, khó thở và viêm phổi. Khi phối hợp với nhân sâm và đương quy, ngân hạnh giúp tăng cường tuần hoàn máu, cải thiện trí nhớ và dưỡng não. Ngoài ra, bạch quả còn được ứng dụng trong các món ăn bổ dưỡng như chè hạt sen bạch quả, cháo bạch quả hoặc súp gà ngân hạnh, vừa ngon miệng vừa tốt cho sức khỏe tim mạch.
Theo các thầy cô giảng dạy ngành Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh, bạch quả là dược liệu tiêu biểu cho sự kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại. Trong chương trình đào tạo, sinh viên được học cách nhận biết, phân tích hoạt chất và chế biến ngân hạnh sao cho an toàn, bởi hạt sống có thể gây độc nhẹ nếu dùng sai cách. Các giảng viên cũng nhấn mạnh vai trò của bạch quả trong phòng ngừa bệnh lý tim mạch và thần kinh, nhất là ở người cao tuổi. Trường hiện đẩy mạnh nghiên cứu chiết xuất flavonoid từ lá bạch quả để ứng dụng trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thuốc điều trị hỗ trợ rối loạn trí nhớ.
Bạch quả có thể dùng ở hai dạng: hạt và lá.
Dạng hạt: Dùng đã chín, bỏ vỏ lụa, ăn từ 5–10 hạt mỗi ngày, không ăn sống để tránh ngộ độc.
Dạng lá: Lá bạch quả được chiết xuất làm trà hoặc viên uống giúp tăng tuần hoàn máu não, cải thiện trí nhớ và giảm căng thẳng.
Tuy nhiên, người đang dùng thuốc chống đông máu, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có cơ địa dị ứng nên thận trọng khi dùng. Việc lạm dụng có thể gây buồn nôn, đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa.
Các công trình khoa học trên thế giới đã chứng minh chiết xuất bạch quả giúp cải thiện trí nhớ, tăng cường oxy lên não và hỗ trợ điều trị bệnh Alzheimer, Parkinson. Ngoài ra, hoạt chất bilobalide trong bạch quả còn giúp bảo vệ tế bào thần kinh, chống lại stress oxy hóa, từ đó làm chậm quá trình lão hóa và tăng tuổi thọ. Một số nghiên cứu tại châu Âu cũng cho thấy bạch quả giúp cải thiện tình trạng rối loạn tiền đình và suy giảm trí nhớ do tuổi tác.
Bạch quả – ngân hạnh là dược liệu quý hội tụ giá trị y học cổ truyền và khoa học hiện đại. Không chỉ hỗ trợ điều trị bệnh lý về hô hấp và tuần hoàn, bạch quả còn giúp tăng cường trí nhớ, cải thiện tinh thần và làm chậm lão hóa. Dưới sự hướng dẫn của các thầy cô Trường Đại học Lương Thế Vinh, sinh viên ngành y học cổ truyền hiểu rõ hơn về giá trị của bạch quả, góp phần bảo tồn và ứng dụng hiệu quả nguồn dược liệu quý này trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
