Quả sơn tra được sử dụng trong nhiều bài thuốc của y học cổ truyền, đặc biệt liên quan đến chứng ăn uống khó tiêu, đầy bụng, rối loạn tiêu hóa và một số vấn đề về chuyển hóa. Dưới đây là một số cách dùng quả sơn tra được ghi nhận trong các tài liệu dân gian và y học cổ truyền.
1. Bài thuốc hỗ trợ chứng ăn uống khó tiêu
Khi xuất hiện tình trạng ăn uống khó tiêu, có thể tham khảo bài thuốc gồm 10g sơn tra, 6g chỉ thực, 5g trần bì và 2g hoàng liên.
Cho toàn bộ dược liệu vào ấm, thêm khoảng 6 chén nước rồi sắc trên lửa vừa. Khi lượng nước giảm còn khoảng 2 chén thì tắt bếp. Chia phần thuốc thu được thành 3 lần và sử dụng trong ngày.
Trong y học cổ truyền, sơn tra thường được sử dụng với mục đích hỗ trợ tiêu thực, giúp cải thiện cảm giác đầy bụng, khó tiêu sau khi ăn.
2. Bài thuốc hỗ trợ khi tiêu chảy
Với trường hợp tiêu chảy, bài thuốc dân gian được giới thiệu là sử dụng khoảng 10g sơn tra, đem tán thành bột thật mịn.
Sau đó, pha phần bột thuốc với nước sôi và sử dụng. Tuy nhiên, tiêu chảy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm khuẩn, ngộ độc thực phẩm hoặc các bệnh lý đường tiêu hóa. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào bài thuốc này để tự điều trị, đặc biệt khi tiêu chảy kéo dài hoặc kèm sốt, đau bụng dữ dội, mất nước hay đi ngoài ra máu.
3. Cách dùng sơn tra khi trẻ bị tiêu chảy
Một cách dùng khác được lưu truyền là sử dụng quả sơn tra để nấu thành dạng siro. Sau khi chế biến, có thể cho trẻ sử dụng khoảng 5–10 ml mỗi lần, ngày 3 lần vào buổi sáng, trưa và tối.
Do trẻ nhỏ có nguy cơ mất nước nhanh khi bị tiêu chảy, việc sử dụng các bài thuốc dân gian cần đặc biệt thận trọng. Cha mẹ không nên tự ý dùng cho trẻ nếu chưa được bác sĩ hoặc nhân viên y tế hướng dẫn, nhất là với trẻ còn nhỏ hoặc có biểu hiện mất nước.
4. Bài thuốc hỗ trợ chứng ợ chua, ợ hơi, ợ nóng
Để hỗ trợ các triệu chứng như ợ chua, ợ hơi hoặc cảm giác nóng rát sau ăn, bài thuốc được ghi nhận gồm 20g sơn tra sống và 20g sơn tra sao vàng.
Hai loại sơn tra được sắc với nước, sau đó dùng lượng nước thuốc thu được trong ngày. Theo y học cổ truyền, sơn tra có tác dụng tiêu thực, thường được sử dụng trong những trường hợp thức ăn tích trệ gây đầy bụng, ợ hơi và khó chịu ở đường tiêu hóa.
Nếu tình trạng ợ nóng, trào ngược xuất hiện thường xuyên, người bệnh nên kiểm tra nguyên nhân thay vì sử dụng thuốc kéo dài.
5. Bài thuốc tham khảo khi kiết lỵ mới phát
Với trường hợp kiết lỵ mới xuất hiện, tài liệu dân gian có bài thuốc sử dụng 30g sơn tra đem sắc với nước.
Khi nước thuốc gần cạn, cho thêm 30g đường mía cùng tế trà rồi tiếp tục sắc cho đến khi hỗn hợp trở nên đặc quánh. Bài thuốc được hướng dẫn sử dụng khi còn nóng.
Tuy nhiên, kiết lỵ thường liên quan đến nhiễm khuẩn hoặc các bệnh lý đường ruột và có thể gây mất nước. Vì vậy, đây chỉ nên được xem là thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám và điều trị nguyên nhân.
6. Bài thuốc tham khảo cho người huyết áp thấp
Một cách dùng khác là phối hợp sơn tra với ty thế theo tỷ lệ bằng nhau. Hai vị được phơi khô rồi tán thành bột mịn.
Khi sử dụng, phần bột thuốc được dùng cùng nước sắc từ lá ngải cứu. Tuy nhiên, huyết áp thấp có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, chẳng hạn thiếu nước, thiếu máu, tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý tim mạch. Người thường xuyên chóng mặt, hoa mắt, ngất hoặc huyết áp thấp kéo dài cần được xác định nguyên nhân trước khi áp dụng các bài thuốc.
Những kiến thức về y học cổ truyền tại Trường Đại học Lương Thế Vinh có thể giúp người học hiểu rõ hơn về đặc điểm, cách sử dụng và những nguyên tắc an toàn khi tiếp cận dược liệu. Bên cạnh đó, các lĩnh vực như Kỹ thuật phục hồi chức năng cũng cần chú trọng kiến thức về sức khỏe tổng thể và phối hợp chăm sóc người bệnh phù hợp.
Lưu ý khi sử dụng quả sơn tra
Các bài thuốc từ sơn tra được sử dụng theo kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền, nhưng không phải trường hợp nào cũng phù hợp. Người đang mắc bệnh lý mạn tính, đang dùng thuốc điều trị hoặc có triệu chứng bất thường kéo dài nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
