Cây cỏ xước – Vị thuốc y học cổ truyền giúp giảm đau, tiêu viêm

Cỏ xước (tên khoa học Achyranthes aspera hoặc Achyranthes bidentata) là loài cây thân thảo, mọc hoang nhiều ở vùng đồng bằng, trung du và miền núi nước ta. Cây có thân tròn, lá mọc đối, hoa nhỏ li ti màu trắng hồng, quả chứa nhiều hạt nhỏ. Dược liệu được sử dụng chủ yếu là phần rễ – thường gọi là ngưu tất – được phơi hoặc sấy khô để dùng làm thuốc.

Theo y học cổ truyền, cỏ xước có vị đắng, chua, tính mát, quy vào hai kinh can và thận. Vị thuốc này có tác dụng hoạt huyết, mạnh gân cốt, lợi tiểu, tiêu viêm và hạ huyết áp nhẹ. Chính vì vậy, nó thường được dùng trong các bài thuốc điều trị bệnh xương khớp, đau lưng, viêm khớp, phong thấp, kinh nguyệt không đều và các chứng sưng viêm.

Các nghiên cứu khoa học hiện đại đã chứng minh, trong cây cỏ xước có chứa nhiều hoạt chất quý như saponin triterpenoid, ecdysterone, betaine, axit oleanolic, inokosteron, cùng nhiều khoáng chất thiết yếu. Những hợp chất này có tác dụng kháng viêm, giảm đau, hỗ trợ hạ huyết áp và giúp tăng cường quá trình tái tạo mô sụn và xương.

Đặc biệt, chiết xuất từ rễ cỏ xước được chứng minh có khả năng ức chế các enzyme gây viêm, giúp giảm sưng, giảm đau ở các khớp bị thoái hóa. Ngoài ra, một số nghiên cứu còn cho thấy dược liệu này có tác dụng hạ cholesterol máu, chống oxy hóa và bảo vệ gan.

Công dụng chữa bệnh của cây cỏ xước trong y học cổ truyền được TS Lê Xuân Hùng – bác sĩ, giảng viên khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ như sau:

Hỗ trợ điều trị bệnh xương khớp

Công dụng nổi bật nhất của cây cỏ xước là chữa các bệnh xương khớp như thoái hóa khớp, viêm khớp, đau nhức lưng, gai cột sống. Theo y học cổ truyền, bệnh khớp thường do “phong – hàn – thấp” xâm nhập, khiến khí huyết ứ trệ. Cỏ xước giúp hoạt huyết, trừ thấp, thông kinh lạc, từ đó giảm đau và cải thiện vận động.

Bài thuốc tham khảo:

- Cỏ xước 16g, dây đau xương 12g, lá lốt 12g, ngưu tất 10g, quế chi 8g.

- Sắc uống mỗi ngày 1 thang, chia 2 lần sau bữa ăn.

- Duy trì dùng liên tục trong 10–15 ngày sẽ giúp giảm rõ rệt triệu chứng đau nhức xương khớp.

Giúp điều hòa kinh nguyệt, giảm đau bụng kinh

Phụ nữ có kinh nguyệt không đều hoặc thường xuyên đau bụng khi hành kinh cũng có thể dùng cỏ xước để điều hòa khí huyết. Nhờ khả năng hoạt huyết và thông kinh, dược liệu này giúp điều hòa nội tiết, giảm co thắt tử cung và cải thiện sức khỏe sinh sản nữ giới.

Bài thuốc:

- Cỏ xước 10g, ích mẫu 12g, ngải cứu 8g, hương phụ 6g.

- Sắc uống trước kỳ kinh 5 ngày, mỗi ngày một thang.

Hỗ trợ hạ huyết áp và giảm mỡ máu

Theo kinh nghiệm dân gian, người cao tuổi bị tăng huyết áp hoặc mỡ máu cao có thể sử dụng nước sắc cỏ xước uống hằng ngày. Các hoạt chất saponin và ecdysterone giúp giãn mạch, tăng lưu thông máu, đồng thời giảm cholesterol và triglycerid máu.

Cách dùng:

Lấy 20g rễ cỏ xước khô, sắc với 500ml nước còn 200ml, chia 2 lần uống trong ngày. Dùng đều đặn 10–15 ngày sẽ giúp ổn định huyết áp tự nhiên.

Mặc dù là dược liệu lành tính, nhưng phụ nữ có thai, người đang bị xuất huyết hoặc huyết áp thấp không nên dùng cỏ xước. Khi sử dụng, nên tham khảo ý kiến của thầy thuốc y học cổ truyền để lựa chọn liều lượng phù hợp và tránh tương tác với các thuốc khác.

Ngoài ra, nên chọn dược liệu sạch, có nguồn gốc rõ ràng, tránh nhầm lẫn với các loài cây mọc hoang khác có hình dạng tương tự nhưng không có tác dụng chữa bệnh.

Cây cỏ xước là một vị thuốc quý trong y học cổ truyền, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt là trong điều trị bệnh xương khớp, điều hòa khí huyết và hỗ trợ hệ tim mạch. Việc ứng dụng đúng cách, kết hợp giữa kinh nghiệm cổ truyền và nghiên cứu hiện đại, sẽ giúp phát huy tối đa giá trị chữa bệnh của dược liệu thiên nhiên này.