Đông y gợi ý những món canh thuốc dưỡng âm, nhuận phế hiệu quả

Khi thời tiết chuyển lạnh và hanh khô, cơ thể dễ bị phong hàn xâm nhập, làm tổn thương phế khí, gây ra các triệu chứng như ho khan, khô họng, nứt nẻ da hay mệt mỏi. Theo Y học cổ truyền, đây là thời điểm quan trọng để “dưỡng âm, nhuận phế, ích khí, sinh tân”, giúp cơ thể thích nghi tốt với khí hậu lạnh khô và phòng ngừa bệnh về hô hấp.

Theo Y học cổ truyền, phổi (phế) chủ khí và điều hòa hô hấp. Khi thời tiết khô lạnh, cơ thể mất tân dịch khiến phế bị tổn thương, gây ho khan, khàn tiếng hoặc khó thở. Mùa lạnh cũng là lúc tà khí dễ xâm nhập, làm suy yếu hệ miễn dịch. Vì vậy, dưỡng âm và nhuận phế chính là cách giữ cho phổi khỏe mạnh, cân bằng âm dương, giúp cơ thể duy trì sức đề kháng tự nhiên.

Đông y cho rằng “phế vị tương sinh” – nghĩa là khi tỳ vị khỏe, cơ thể sinh đủ tân dịch để nuôi dưỡng phế. Do đó, việc ăn uống hợp lý, bổ sung các món có tác dụng kiện tỳ, sinh tân, nhuận phế sẽ giúp nuôi dưỡng phổi từ bên trong, phòng ngừa cảm lạnh, ho khan và khô táo trong mùa đông.

Dưới đây là 4 món canh thuốc dưỡng âm, nhuận phế nên dùng trong mùa lạnh:

Canh ngân nhĩ (nấm tuyết)

Nguyên liệu: Ngân nhĩ khô 15g, kỷ tử 15g, long nhãn 15g, đường phèn vừa đủ.

Cách làm: Ngân nhĩ ngâm nở, rửa sạch, hấp sơ rồi cho cùng các nguyên liệu khác vào nồi, nấu nhỏ lửa đến khi mềm. Ăn nóng.

Công dụng: Tư âm, nhuận phế, bổ trung ích khí, giúp giảm ho khan, khô họng.

Lưu ý: Người bị tiểu đường nên giảm hoặc bỏ đường phèn.

Canh bách hợp – ý dĩ

Nguyên liệu: Bách hợp 20–30g, ý dĩ 50g, gạo tẻ 300g, đường phèn vừa đủ.

Cách làm: Nấu cháo từ gạo và ý dĩ, khi gần chín cho bách hợp vào nấu nhừ, thêm đường tùy khẩu vị.

Công dụng: Bách hợp có vị ngọt, tính mát, giúp nhuận phế chỉ khái, an thần; ý dĩ kiện tỳ, sinh tân, hỗ trợ hệ tiêu hóa.

Lưu ý: Người hay lạnh bụng nên cho thêm chút gừng để cân bằng.

Canh sa sâm – mạch môn – ngọc trúc

Nguyên liệu: Sa sâm 12g, mạch môn 12g, ngọc trúc 8g, gạo tẻ 200g.

Cách làm: Đun các vị thuốc với gạo và nước, hầm nhỏ lửa đến khi nhừ, có thể thêm đường phèn.

Công dụng: Dưỡng âm, thanh phế, sinh tân dịch, giảm khô rát họng, hỗ trợ hô hấp.

Lưu ý: Người có thể trạng hàn nên cho thêm gừng hoặc quế để tránh lạnh bụng.

Canh hạnh nhân – tang bạch bì – ý dĩ

Nguyên liệu: Hạnh nhân 10g, tang bạch bì 12g, ý dĩ 50g, gạo tẻ 200g.

Cách làm: Hạnh nhân sao vàng, rửa sạch các nguyên liệu còn lại, nấu mềm, ăn nóng.

Công dụng: Hạnh nhân giúp giáng khí, chỉ khái, nhuận trường; tang bạch bì thanh phế, giảm ho; ý dĩ kiện tỳ, giúp phế khí mạnh hơn.

Lưu ý: Không dùng quá 10g hạnh nhân mỗi ngày để tránh tác dụng phụ.

Theo chia sẻ của bác sĩ, giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh, khi sử dụng các món canh thuốc dưỡng phế, bạn nên chú trọng đến chất lượng nguyên liệu và cách chế biến để phát huy tối đa công dụng. Hãy chọn thực phẩm sạch, nấu chín kỹ và thưởng thức khi còn ấm để giúp cơ thể dễ hấp thu. Với những người có thể trạng hàn hoặc dễ lạnh bụng, nên tránh các món có tính mát. Trường hợp đang điều trị các bệnh lý phổi mạn tính như viêm phổi hay hen suyễn, tốt nhất hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Đồng thời, việc giữ ấm, tránh gió lạnh và duy trì chế độ sinh hoạt điều độ sẽ giúp tăng cường hiệu quả dưỡng phế.

Những món canh thuốc dưỡng âm, nhuận phế không chỉ là bài thuốc bổ đơn giản trong ẩm thực Đông y mà còn thể hiện triết lý sâu sắc của Y học cổ truyền – “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Việc duy trì thói quen dùng những món canh này trong mùa lạnh giúp cơ thể tăng cường đề kháng, bảo vệ tạng phế và duy trì sức khỏe toàn diện.