Nhiều trường đại học đang xây dựng phương án tuyển sinh riêng cho nhóm ngành đặc thù trước yêu cầu đa dạng của thị trường lao động. Tiêu chí phù hợp giúp đánh giá năng lực và khả năng đáp ứng chương trình.
Nhiều trường đại học đang xây dựng phương án tuyển sinh riêng cho nhóm ngành đặc thù trước yêu cầu đa dạng của thị trường lao động. Tiêu chí phù hợp giúp đánh giá năng lực và khả năng đáp ứng chương trình.
Theo góc nhìn của các chuyên gia giáo dục, tuyển sinh đối với những ngành đào tạo đặc thù cần được xây dựng dựa trên yêu cầu thực tế của chương trình học và nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Khác với các ngành có thể đánh giá chủ yếu thông qua kết quả học tập, một số lĩnh vực đòi hỏi thí sinh phải đáp ứng thêm điều kiện về năng khiếu, thể chất, sức khỏe hoặc kỹ năng chuyên môn. Vì vậy, việc chỉ căn cứ vào điểm số đôi khi chưa phản ánh đầy đủ tố chất và khả năng theo học của người đăng ký.
Chẳng hạn, các ngành nghệ thuật, âm nhạc và mỹ thuật thường cần tổ chức thi năng khiếu nhằm đánh giá khả năng sáng tạo, cảm thụ và thể hiện của thí sinh. Trong khi đó, nhóm ngành thể dục thể thao có thể chú trọng thể lực, kỹ thuật vận động; một số ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe, quốc phòng hoặc nghề nghiệp có điều kiện cũng cần xem xét những tiêu chuẩn đầu vào riêng. Bên cạnh kết quả học tập và kỳ thi tốt nghiệp THPT, các tiêu chí bổ sung sẽ giúp cơ sở đào tạo có thêm căn cứ đánh giá mức độ phù hợp của người học.
Việc thiết kế điều kiện đầu vào theo đặc thù từng ngành không đồng nghĩa với việc tạo thêm rào cản đối với thí sinh, mà hướng đến lựa chọn người học có năng lực và tố chất phù hợp. Khi các tiêu chí được xác định rõ ràng, thí sinh có thể nhận diện đúng yêu cầu của ngành nghề, chủ động phát huy thế mạnh cá nhân và chuẩn bị tốt hơn cho quá trình học tập. Đây cũng là cơ sở để các trường nâng cao chất lượng tuyển chọn, hạn chế tình trạng người học lựa chọn ngành chỉ dựa trên điểm số hoặc xu hướng nhất thời.
Trước sự khác biệt về chuẩn đầu vào giữa các lĩnh vực đào tạo, các trường đại học có xu hướng chú trọng hơn đến việc kết hợp nhiều tiêu chí đánh giá thay vì áp dụng một phương thức chung cho toàn bộ ngành học. Cách tiếp cận này cho phép cơ sở đào tạo xem xét đồng thời kiến thức nền tảng, năng lực thực hành, kỹ năng và những điều kiện cần thiết đối với từng chương trình. Tuy nhiên, phương án được xây dựng vẫn phải tuân thủ quy chế tuyển sinh hiện hành và bảo đảm tính công khai trong quá trình triển khai.
Đối với ngành yêu cầu năng khiếu, trường có thể kết hợp điểm thi tốt nghiệp THPT với kết quả thi năng khiếu do cơ sở đào tạo tổ chức hoặc sử dụng kết quả từ kỳ thi phù hợp theo quy định. Với những ngành có yêu cầu riêng về sức khỏe, thể chất hoặc điều kiện hành nghề, tiêu chuẩn đầu vào cần được công bố cụ thể để thí sinh có thời gian tìm hiểu và chuẩn bị. Trong quá trình xây dựng phương án Tuyển sinh Đại học, các trường cũng cần cân nhắc sự tương thích giữa phương thức đánh giá, đặc điểm ngành học và khả năng tiếp cận của người dự tuyển.
Bên cạnh việc lựa chọn phương thức phù hợp, các cơ sở đào tạo cần rà soát chỉ tiêu, chương trình học và chuẩn đầu ra để bảo đảm sự thống nhất trong toàn bộ quá trình đào tạo. Những thông tin như tổ hợp xét tuyển, môn thi năng khiếu, tiêu chí đánh giá, điều kiện sức khỏe và thời gian tổ chức các kỳ thi bổ sung cần được công bố rõ ràng, dễ tiếp cận. Sự minh bạch này không chỉ giúp thí sinh hạn chế nhầm lẫn khi đăng ký nguyện vọng mà còn góp phần nâng cao tính ổn định và hiệu quả của công tác tuyển sinh.
Khi phương án tuyển sinh có thể khác nhau giữa các trường và từng chương trình đào tạo, thí sinh cần chủ động tìm hiểu thông tin trước khi đưa ra quyết định lựa chọn ngành học. Ngoài việc tham khảo tổ hợp xét tuyển, điểm chuẩn những năm trước và chỉ tiêu dự kiến, các em cần đặc biệt chú ý đến yêu cầu về năng khiếu, sức khỏe, thể chất hoặc những điều kiện riêng có liên quan. Việc chuẩn bị từ sớm sẽ giúp thí sinh có đủ thời gian đánh giá khả năng đáp ứng của bản thân và tránh bỏ lỡ những mốc đăng ký quan trọng.
Thí sinh cũng không nên mặc định rằng các trường cùng đào tạo một ngành sẽ áp dụng phương thức và tiêu chí tuyển sinh giống nhau. Mỗi cơ sở đào tạo có thể xây dựng phương án riêng trong khuôn khổ quy định chung, do đó cần theo dõi đề án tuyển sinh chính thức thay vì chỉ dựa vào thông tin tham khảo trên các diễn đàn. Chẳng hạn, người học có thể tìm hiểu thông báo của Trường Đại học Lương Thế Vinh và các cơ sở đào tạo khác để đối chiếu điều kiện xét tuyển, chương trình học cũng như định hướng nghề nghiệp trước khi đăng ký.
Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng chú trọng chất lượng đầu vào và sự phù hợp giữa người học với ngành nghề, lựa chọn ngành học cần dựa trên năng lực, sở trường và mục tiêu phát triển lâu dài. Thí sinh nên cân nhắc kỹ khả năng đáp ứng các yêu cầu đặc thù, đồng thời chuẩn bị kiến thức và kỹ năng cần thiết thay vì chỉ tập trung vào cơ hội trúng tuyển. Sự chủ động của người học kết hợp với phương án tuyển sinh được thiết kế phù hợp từ các trường sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và tạo nền tảng thuận lợi cho quá trình phát triển nghề nghiệp sau này.
