Vị thuốc Hoài sơn là thân rễ phơi hoặc sấy khô của cây khoai mài, được sử dụng trong nhiều bài thuốc. Đây là một vị thuốc bổ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, giúp điều trị chứng suy dinh dưỡng, suy nhược cơ thể, ăn uống kém, di tinh, bạch đới, thận hư và viêm phế quản mãn tính.
Những thông tin cần biết về vị thuốc Hoài sơn
Thảo dược Hoài sơn là thân rễ phơi hoặc sấy khô của cây Khoai mài (Dioscorea oppsita) hoặc cây Khoai mài (Dioscorea persimilis).
Đặc điểm thực vật:
Cây dạng dây leo, thân nhẵn hơi có góc cạnh, mỗi cây có khoảng 1 – 2 rễ củ. Củ hoài sơn có hình trụ tròn hơi dẹt, dài khoảng 25 – 50cm, ăn sâu xuống đất.
Bộ phận dùng:
Rễ củ của cây được dùng để làm thuốc.
Phân bố:
Cây Hoài sơn phân bố chủ yếu ở các nước Đông Á và Đông Nam Á. Ở nước ta, cây mọc nhiều ở tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ninh,…
Thu hái – sơ chế:
Thu hoạch củ hoài sơn vào cuối mùa đông và đầu mùa xuân. Sau khi thu hái về, đem rửa sạch đất cát, sau đó gọt vỏ và cho vào lò sấy diêm sinh trong 2 ngày đem rồi phơi khô là dùng được.
Tính vị:
Vị ngọt, tính bình.
Quy kinh:
Quy vào kinh Thận, Tỳ, Vị và Phế.
Thành phần hoá học:
Ngoài tinh bột, các nhà nghiên cứu Nhật Bản đã lấy ra chất muxin là một loại protit nhớt, allantoin, axit amin, acginin và cholin. Ngoài ra còn có mantaza là mem tiêu hóa mantoza.
Về mặt thực phẩm, trong củ mài có chừng 63,25% chất bột, 0,45% chất béo, 6,75% chất protit. Gần đây người ta có tìm thấy trong một số giống Dioscorea chất saponin có nhân sterol.
Tác dụng của vị thuốc Hoài sơn:
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tạ Thị Tĩnh – giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ, Hoài sơn có vị ngọt, tính bình, quy vào 4 kinh là: tỳ, vị, phế và thận. Một số tác dụng của Hoài sơn được ứng dụng trong các bài thuốc Đông y là:
Giảng viên Y học cổ truyền – Trường Đại học Lương Thế Vinh, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Hà chia sẻ một số bài thuốc dân gian chữa bệnh từ Hoài sơn như sau:
Bài thuốc trị các bệnh đường ruột, tiêu hóa kém như bệnh viêm đại tràng, bệnh dạ dày
Nguyên liệu: Hoài sơn 10g, Bạch truật 8g, Trần bì 5g, bạch phục linh 6g
Các nguyên liệu trên cho vào nồi cùng 700ml nước, sắc uống.
Lượng nước sắc chia ra làm 2-3 lần uống trong ngày.
Bài thuốc trị di tinh, mộng tinh, thuốc bổ thận
Nguyên liệu: Hoài sơn 10g, Bạch truật 8g, Khiếm thực 10g, Sơn thù du 6g.
Các nguyên liệu trên đem sắc cùng 700ml nước.
Lượng nước sắc chia ra 3 lần uống trong ngày.
Bài thuốc bổ phổi, trị ho
Nguyên liệu: Hoài sơn 10g, củ mạch môn 10g, bách hợp 10g, sa sâm 6g.
Các nguyên liệu trên đem sắc, uống hàng ngày.
Bài thuốc trị tiểu đường
Nguyên liệu: Hoài sơn 15g, thiên hoa phấn 12g, bạch hộc 12g.
Các nguyên liệu trên sắc với 1,2 lít nước. Sắc đến khi cạn nước còn 400ml thì dừng sắc, chắt lấy nước chia ra làm 3 lần uống trong ngày.
Một số món ăn bồi bổ cơ thể từ củ mài
Củ mài dù còn tươi hay còn khô đều là những thực phẩm rất giàu dinh dưỡng và ngon miệng. Dân gian thường nấu canh củ mài với xương, luộc củ mài hay nấu cháo với thịt đều cho ra những món ăn thơm ngon, bổ dưỡng.
Các món ăn từ củ mài đều đặc biệt tốt cho người gầy yếu, mới ốm dậy và đang suy nhược cơ thể.
