Thương nhĩ tử tán là một phương thuốc cổ điển, được sử dụng rộng rãi trong điều trị các chứng bệnh vùng mũi xoang như viêm mũi, viêm xoang mạn tính
Thương nhĩ tử tán là một phương thuốc cổ điển, được sử dụng rộng rãi trong điều trị các chứng bệnh vùng mũi xoang như viêm mũi, viêm xoang mạn tính
Thương nhĩ tử tán xuất phát từ kinh nghiệm lâm sàng lâu đời của Y học cổ truyền, là phương thuốc tiêu biểu cho phép trị “tán phong, thông khiếu, chỉ thống”. Bài thuốc tập trung vào việc đuổi phong tà ra khỏi vùng đầu mặt, đồng thời làm thông đường thở mũi, từ đó cải thiện rõ rệt các triệu chứng đau đầu, nghẹt mũi, chảy dịch.
Theo các Bác sĩ Y học cổ truyền, đây là phương thuốc cơ bản thường được lựa chọn trong phác đồ điều trị viêm xoang, viêm mũi mạn tính, đặc biệt là những trường hợp có biểu hiện phong nhiệt hoặc phong hàn kết hợp.
Bài thuốc gồm bốn vị chính là Thương nhĩ tử, Bạc hà, Tân di và Bạch chỉ. Trong đó, Thương nhĩ tử giữ vai trò chủ dược với tác dụng thông tỵ khiếu, tán phong, giảm đau. Bạc hà có tính mát, giúp tiêu tán phong nhiệt, giảm đau đầu. Tân di chuyên đi vào kinh phế và tỵ, có tác dụng tuyên tán phong tà ở thượng tiêu, rất hiệu quả trong các chứng tỵ uyên, đau đầu, đau răng do xoang. Bạch chỉ hỗ trợ giảm đau vùng đầu mặt, ổ mắt và sống mũi.
Hiện nay, trong cách trị, bài thuốc thường được dùng dưới dạng thuốc thang, mỗi ngày một thang sắc uống chia hai lần. Trước đây thuốc bột được sử dụng phổ biến, song thuốc thang giúp gia giảm linh hoạt theo thể bệnh và phù hợp hơn với lâm sàng hiện đại.
Thương nhĩ tử tán có công dụng chính là thông khiếu mũi, tán phong, chỉ thống. Bài thuốc chủ trị các chứng tỵ uyên, biểu hiện bằng mũi tắc kéo dài, chảy nước mũi đục hoặc hôi, giảm hoặc mất khả năng phân biệt mùi, kèm đau đầu vùng trán, vùng ổ mắt.
Trong thực tế, các xét nghiệm y tế như nội soi mũi xoang, chụp CT xoang thường được chỉ định song song để đánh giá mức độ tổn thương niêm mạc, từ đó giúp Bác sĩ Y học cổ truyền xác định chính xác thể bệnh và thời gian điều trị phù hợp.
Theo Đông y, mũi là khiếu của phế, lại liên quan mật thiết đến kinh dương minh và thiếu dương đi qua vùng đầu mặt. Khi phong tà xâm nhập, khí cơ vùng này bị bế tắc, sinh đau và tiết dịch bệnh lý. Thương nhĩ tử có tác dụng mạnh trong việc khai thông tỵ khiếu, là trụ cột của toàn phương. Bạc hà và Tân di giúp đưa tà khí ra ngoài bằng con đường thăng tán, trong khi Bạch chỉ chuyên trị các chứng đau vùng trán, ổ mắt, hỗ trợ giảm viêm và giảm đau.
Sự phối hợp bốn vị thuốc tạo thành một chỉnh thể vừa khu phong, vừa thông khiếu, vừa giảm đau, phù hợp với đặc điểm bệnh lý viêm xoang theo Đông y.
Từ Thương nhĩ tử tán, y gia xưa còn phát triển nhiều phụ phương để mở rộng phạm vi điều trị. Điển hình như Tân di tán, bỏ Thương nhĩ tử và Bạc hà, gia thêm các vị khu phong mạnh hơn nhằm tăng tác dụng thông khiếu. Một nghiệm phương khác là Thanh can bảo hung hoàn, chuyên dùng cho các trường hợp tỵ uyên lâu ngày, dịch mũi bẩn, đau đầu trán kéo dài, cho hiệu quả lâm sàng khả quan.
Theo Tiến sĩ Y khoa Mai Mạnh Tuấn Trường Đại học Lương Thế Vinh, Thương nhĩ tử tán là một trong những bài thuốc cơ bản nhưng có giá trị rất cao trong điều trị các bệnh lý mũi xoang theo Đông y. Tiến sĩ cho biết, điểm đặc biệt của bài thuốc nằm ở khả năng tác động trực tiếp vào căn nguyên gây bệnh là phong tà và đàm trọc ứ trệ tại khiếu mũi, chứ không chỉ dừng lại ở việc làm giảm triệu chứng.
Thương nhĩ tử tán là bài thuốc Đông y kinh điển, giữ vai trò quan trọng trong điều trị viêm xoang, viêm mũi mạn tính theo quan điểm Y học cổ truyền. Với cơ chế khu phong, thông khiếu, chỉ thống rõ ràng, bài thuốc vẫn còn nguyên giá trị trong thực hành hiện đại. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu và bảo đảm an toàn, người bệnh cần được thăm khám bởi Bác sĩ Đông y, kết hợp các xét nghiệm y tế cần thiết để lựa chọn cách trị phù hợp với từng thể bệnh cụ thể.
