Kỳ tuyển sinh Đại học THPT Quốc gia (2026) đang chứng kiến một "điểm gãy" nhân lực đáng báo động khi tỷ lệ học sinh lựa chọn các môn khoa học tự nhiên sụt giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu phát triển công nghệ cao.
Kỳ tuyển sinh Đại học THPT Quốc gia (2026) đang chứng kiến một "điểm gãy" nhân lực đáng báo động khi tỷ lệ học sinh lựa chọn các môn khoa học tự nhiên sụt giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu phát triển công nghệ cao.
Trong bối cảnh Việt Nam đang xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế, một thực trạng đáng lo ngại đang diễn ra ngay tại bậc học phổ thông. Dữ liệu thống kê từ các kỳ thi tốt nghiệp THPT cho thấy một khoảng cách ngày càng nới rộng giữa hai nhóm môn học Tự nhiên và Xã hội.
Kể từ năm 2019, xu hướng này bắt đầu lộ rõ và đạt đỉnh điểm vào giai đoạn 2025-2026. Khi cơ chế thi cho phép thí sinh tự chọn tổ hợp theo nguyện vọng, tỷ lệ học sinh chọn các môn xã hội đã tăng vọt lên gần 65%, trong khi nhóm khoa học tự nhiên (KHTN) chỉ còn vỏn vẹn khoảng 35%. Đây không chỉ là con số thống kê đơn thuần, mà là một dấu hiệu cho thấy sự lệch pha giữa định hướng nghề nghiệp của người học và nhu cầu nhân lực của nền kinh tế số.
Nghịch lý này thực tế không đến từ sự "lười biếng" hay "học lệch" ngẫu nhiên của học sinh. Nó xuất phát từ những tính toán rất thực dụng và "hợp lý" của thí sinh trong một hệ thống thi cử đầy áp lực. Các môn KHTN như Vật lý, Hóa học, Sinh học vốn đòi hỏi tư duy logic cao và quá trình tích lũy kiến thức dài hạn, liên tục. Tuy nhiên, rủi ro về điểm số ở nhóm môn này lại rất lớn do đề thi thường có độ phân hóa cao và mang tính đánh đố.
Ngược lại, các môn Khoa học Xã hội thường được coi là "dễ thở" hơn trong việc ghi điểm ở mức trung bình khá. Khi ngưỡng điểm sàn cho kỳ tuyển sinh Đại học THPT Quốc gia (2026) được siết chặt ở mức 15 điểm, thí sinh buộc phải ưu tiên phương án an toàn nhất để bảo toàn "tấm vé" vào đại học. Chính tâm lý chọn con đường ít rủi ro đã đẩy các môn khoa học cơ bản vào thế yếu ngay từ vạch xuất phát.
Sự quay lưng với các môn tự nhiên dẫn đến những hệ quả dây chuyền nghiêm trọng. Việc thiếu hụt nguồn tuyển đầu vào cho các khối ngành kỹ thuật, công nghệ sẽ đe dọa trực tiếp đến các lĩnh vực mũi nhọn mà Chính phủ đang ưu tiên như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học hay năng lượng tái tạo.
Nếu không có đội ngũ nhân lực giỏi toán học và tư duy hệ thống, Việt Nam sẽ mãi chỉ dừng lại ở khâu gia công, lắp ráp mà không thể tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là một bài toán hóc búa đối với các trường đại học khi phải đối mặt với tình trạng "khát" sinh viên giỏi tự nhiên, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của quốc gia trong tương lai.
Để giải quyết triệt để nghịch lý này, cần một giải pháp đồng bộ từ các cấp quản lý giáo dục. Đầu tiên, cần thay đổi cách ra đề thi theo hướng đo lường năng lực thực chất, giảm bớt các yếu tố mẹo mực hay tính toán quá phức tạp không cần thiết. Thứ hai, các cơ sở giáo dục cần ổn định cơ chế tuyển sinh và tăng cường công tác hướng nghiệp sớm từ lớp 10 để học sinh thấy được bức tranh nghề nghiệp hấp dẫn của khối ngành KHTN.
Cuối cùng, việc đầu tư cho giáo dục STEM cần phải thực chất hơn, giúp học sinh thấy được sự thú vị của khoa học qua những trải nghiệm thực tế. Chỉ khi việc học các môn tự nhiên gắn liền với lợi ích nghề nghiệp và sự công nhận xứng đáng từ xã hội, chúng ta mới có thể kỳ vọng vào một thế hệ trẻ sẵn sàng dấn thân vào những lĩnh vực công nghệ khó, đưa Việt Nam vươn tầm thế giới.
Trường Đại học Lương Thế Vinh hiện nay là một trong những cơ sở giáo dục đào tạo luôn nỗ lực làm mới phương pháp giảng dạy để thu hút sinh viên quay lại với khối ngành kỹ thuật và sức khỏe. Nhà trường chú trọng việc ứng dụng thực tiễn trong đào tạo các ngành trong trường như Bác sĩ Thú y, Y học cổ truyền và các ngành Kỹ thuật mũi nhọn. Sinh viên không chỉ học lý thuyết khô khan mà được trải nghiệm trực tiếp tại hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại.
