Đông y tổng hợp những vị thuốc dưỡng phổi nên dùng vào mùa thu

Mùa thu mang đến bầu không khí se lạnh, hanh khô, nhưng cũng là thời điểm dễ khiến cơ thể mắc các bệnh hô hấp. Khí hậu thay đổi thất thường khiến phổi – cơ quan “chủ khí” của cơ thể – dễ bị tổn thương, gây ra những triệu chứng như ho khan, khàn tiếng, khô họng, khó thở hay cảm mạo. Theo Y học cổ truyền, mùa thu chính là giai đoạn quan trọng để dưỡng phế, dưỡng âm và phòng ngừa táo tà. Việc sử dụng một số vị thuốc có tác dụng nhuận phế, dưỡng âm sẽ giúp bảo vệ sức khỏe lá phổi hiệu quả trong tiết thu hanh hao.

Dưới đây là 6 vị thuốc tiêu biểu mà bạn có thể tham khảo:

1. Mạch môn đông – Vị thuốc dưỡng âm, nhuận phế hàng đầu

Trong Y học cổ truyền, mạch môn đông có vị ngọt, hơi đắng, tính hàn; quy vào các kinh Tâm, Phế và Vị. Công năng nổi bật là dưỡng âm, nhuận phế, sinh tân dịch, giảm khát. Mùa thu khô táo khiến nhiều người dễ mắc ho khan, ít đờm, họng khô rát. Khi dùng mạch môn đông, các triệu chứng này sẽ được cải thiện nhờ khả năng bổ sung tân dịch, làm dịu đường hô hấp.

Y học hiện đại cũng chỉ ra rằng, mạch môn đông chứa nhiều hoạt chất sinh học như saponin steroid và polysaccharide, có tác dụng chống viêm, bảo vệ niêm mạc phế quản, đồng thời hỗ trợ miễn dịch. Liều dùng trung bình: 10 – 15g mỗi ngày.

Cách dùng phổ biến là sắc chung với sa sâm và ngọc trúc để uống hàng ngày, hoặc hãm nước như trà.

2. Sa sâm – Thanh phế, dưỡng âm, giảm ho

Sa sâm là vị thuốc quen thuộc trong Đông y, có vị ngọt hơi đắng, tính mát, quy vào kinh Phế và Vị. Tác dụng chính là thanh phế, dưỡng âm, chống táo khô. Người thường xuyên khàn tiếng, khô họng hay ho khan trong mùa thu có thể dùng sa sâm để dưỡng âm phế, giúp phổi ẩm và thông thoáng hơn.

Nghiên cứu hiện đại cho thấy, sa sâm giàu coumarin và triterpenoid, mang lại hiệu quả kháng viêm và bảo vệ niêm mạc hô hấp. Liều dùng: 10 – 12g/ngày. Có thể nấu chung với táo đỏ và kỷ tử thành trà thanh mát, dùng đều đặn sẽ hỗ trợ giảm ho, nhuận phổi.

3. Ngọc trúc – Bổ âm, chống khô táo

Ngọc trúc có vị ngọt, tính bình, quy vào kinh Phế và Vị. Theo Y học cổ truyền, ngọc trúc dưỡng âm, sinh tân dịch, nhuận táo, rất thích hợp cho người hay bị khô môi, khát nước, họng rát trong tiết thu.

Không chỉ có giá trị trong y học cổ truyền, các nghiên cứu hiện đại cũng chứng minh ngọc trúc chứa polysaccharide giúp điều hòa miễn dịch, tăng sức bền cơ thể và bảo vệ đường hô hấp. Liều lượng khuyên dùng: 10 – 15g/ngày. Có thể sắc nước uống hoặc nấu cháo ngọc trúc để vừa bổ dưỡng, vừa phòng bệnh.

4. Bách hợp – An thần, dưỡng phế, giảm ho

Theo tìm hiểu của TS Nguyễn Thị Thanh Mai hiện đang công tác tại Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết, bách hợp vị ngọt, hơi đắng, tính mát; quy vào kinh Tâm và Phế. Công dụng chính là nhuận phế, an thần, thanh tâm. Đây là lựa chọn lý tưởng cho người thường mất ngủ, hồi hộp kèm theo ho khan, khô miệng trong mùa thu.

Theo y học hiện đại, bách hợp chứa nhiều chất nhầy và saponin, có khả năng chống viêm, giảm ho, đồng thời hỗ trợ an thần. Liều lượng: 15 – 30g/ngày. Bách hợp có thể chế biến thành món ăn như cháo bách hợp hạt sen hoặc canh bách hợp ý dĩ, vừa bồi bổ vừa dưỡng phổi.

5. Tang bạch bì – Thanh phế, lợi niệu, giảm ho

Tang bạch bì là vỏ rễ cây dâu tằm, có vị ngọt, tính hàn, quy vào kinh Phế. Vị thuốc này thường được dùng để thanh phế nhiệt, giảm ho, tiêu đờm và lợi tiểu. Trong mùa thu, tang bạch bì đặc biệt hiệu quả với các trường hợp ho kèm đờm vàng đặc, hen suyễn hoặc khó thở.

Y học hiện đại chỉ ra tang bạch bì chứa flavonoid, giúp kháng viêm, hạ huyết áp và hỗ trợ đường hô hấp. Liều dùng: 6 – 12g/ngày. Có thể sắc kết hợp cùng hạnh nhân, tiền hồ để tăng hiệu quả giảm ho.

6. Hạnh nhân – Giáng khí, nhuận trường, chỉ khái

Hạnh nhân có vị đắng, hơi độc, tính ôn; quy vào kinh Phế và Đại trường. Trong Y học cổ truyền, công năng chính của hạnh nhân là giáng khí, chỉ khái (giảm ho), giảm suyễn và nhuận trường. Đây là vị thuốc vừa giúp giảm các chứng ho khan, khó thở, vừa chống táo bón – tình trạng thường gặp vào mùa thu hanh khô.

Theo các nghiên cứu hiện đại, hạnh nhân chứa amygdalin – hoạt chất có tác dụng long đờm và giảm ho. Liều dùng phù hợp là 3 – 10g/ngày, tránh lạm dụng vì có độc tính nhẹ. Hạnh nhân thường được phối hợp với tang bạch bì, mạch môn để trị ho, hoặc chế biến thành món ăn như lê chưng hạnh nhân.

Các vị thuốc trong Y học cổ truyền không chỉ giúp nhuận phế, chống khô táo, mà còn có tác dụng điều hòa cơ thể, nâng cao sức đề kháng. Khi sử dụng hợp lý, kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh và giữ ấm cơ thể, những thảo dược này sẽ giúp lá phổi khỏe mạnh hơn trong mùa thu.