Khi mùa thi cận kề, bài toán chọn ngành học và định hướng nghề nghiệp trở thành áp lực lớn với học sinh lớp 12, đòi hỏi sự cân nhắc giữa đam mê, năng lực và thực tế thị trường lao động đang biến động nhanh chóng.
Khi mùa thi cận kề, bài toán chọn ngành học và định hướng nghề nghiệp trở thành áp lực lớn với học sinh lớp 12, đòi hỏi sự cân nhắc giữa đam mê, năng lực và thực tế thị trường lao động đang biến động nhanh chóng.
Trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp THPT đang đến gần, câu chuyện lựa chọn ngành học không còn đơn thuần là quyết định mang tính cảm tính mà trở thành bài toán chiến lược dài hạn. Từ góc nhìn của chuyên gia, việc định vị bản thân chính là nền tảng quan trọng nhất giúp học sinh tránh rơi vào trạng thái hoang mang trước quá nhiều lựa chọn. Khi hiểu rõ năng lực, sở thích và giới hạn của mình, người học sẽ có cơ sở vững chắc để đưa ra quyết định phù hợp hơn.
Thực tế tại nhiều chương trình tư vấn hướng nghiệp cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: phần lớn học sinh đã có định hình ban đầu về ngành nghề yêu thích, nhưng lại dao động mạnh khi đối diện với điểm chuẩn và áp lực việc làm. Những băn khoăn như nên theo đuổi đam mê hay chọn ngành “an toàn” phản ánh rõ sự thiếu tự tin trong việc đánh giá chính mình. Đây cũng là hệ quả của việc thiếu thông tin hệ thống và chưa có phương pháp tự phân tích năng lực cá nhân.
Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh chóng bởi công nghệ và trí tuệ nhân tạo, việc chạy theo các ngành “hot” có thể mang lại lợi thế ngắn hạn nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro dài hạn. Một lựa chọn bền vững phải là sự giao thoa giữa năng lực cá nhân và nhu cầu xã hội, thay vì chỉ dựa trên xu hướng. Chính sự tỉnh táo này sẽ giúp học sinh giữ được định hướng rõ ràng và tránh bị cuốn theo những “cơn sóng” nhất thời.
Ở góc nhìn chuyên gia giáo dục, bài toán chọn ngành không nên bị đơn giản hóa thành lựa chọn giữa đam mê và sự ổn định. Thay vào đó, học sinh cần học cách cân bằng hai yếu tố này trong bối cảnh Tuyển sinh Đại học năm 2026 đang có nhiều thay đổi về phương thức và tiêu chí đánh giá. Điều này đòi hỏi sự chủ động tìm hiểu và khả năng phân tích thông tin một cách có hệ thống.
Nhiều học sinh hiện nay có xu hướng lựa chọn ngành theo số đông hoặc theo lời khuyên mang tính định hướng chung, mà chưa thực sự đặt câu hỏi về mức độ phù hợp với bản thân. Có những trường hợp học sinh có thế mạnh ở lĩnh vực xã hội nhưng lại cố gắng theo đuổi ngành kỹ thuật vì cho rằng cơ hội việc làm cao hơn. Tuy nhiên, nếu thiếu sự phù hợp về năng lực và hứng thú, quá trình học tập và làm việc sau này sẽ khó đạt hiệu quả như mong muốn.
Một thực tế cần nhìn nhận rõ là không có ngành nghề nào đảm bảo thành công tuyệt đối. Thị trường lao động luôn biến động và đòi hỏi người học phải liên tục thích nghi. Vì vậy, thay vì tìm kiếm một lựa chọn “an toàn”, học sinh nên tập trung phát triển năng lực cốt lõi, kỹ năng mềm và khả năng học hỏi lâu dài. Đây mới là yếu tố quyết định giúp mỗi cá nhân đứng vững trước những thay đổi của xã hội hiện đại.
Bên cạnh áp lực chọn ngành, một vấn đề khác cũng đang tác động mạnh đến tâm lý học sinh là quan niệm đại học là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Tuy nhiên, thực tế hiện nay đã cho thấy nhiều hướng đi khác như học nghề, cao đẳng hoặc các chương trình đào tạo kỹ năng chuyên sâu cũng mang lại cơ hội phát triển bền vững. Việc mở rộng góc nhìn sẽ giúp học sinh giảm áp lực và có thêm lựa chọn phù hợp hơn.
Trong bức tranh đa dạng đó, nhiều cơ sở đào tạo đang chủ động đổi mới phương thức tuyển sinh và chương trình học nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Chẳng hạn, Trường Đại học Lương Thế Vinh đang triển khai các chương trình đào tạo gắn với ứng dụng thực tế, chú trọng kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích nghi của sinh viên. Nhà trường đồng thời mở rộng phương thức xét tuyển linh hoạt, tạo điều kiện cho nhiều đối tượng thí sinh tiếp cận cơ hội học tập phù hợp.
Việc lựa chọn con đường học tập không nên bị giới hạn bởi định kiến xã hội hay áp lực từ môi trường xung quanh. Thành công không đến từ việc bắt đầu ở đâu, mà đến từ cách mỗi cá nhân kiên trì theo đuổi mục tiêu và không ngừng hoàn thiện bản thân. Khi có định hướng rõ ràng và sự chuẩn bị kỹ lưỡng, mỗi học sinh hoàn toàn có thể xây dựng cho mình một lối đi riêng vững chắc và phù hợp với thực tế.
