Môi trường số mở ra nhiều thuận lợi cho sinh viên trong tìm kiếm tài liệu và trao đổi kiến thức. Tuy nhiên, cùng với cơ hội tiếp cận thông tin, người học cần hình thành ý thức sử dụng công nghệ, từ đó chịu trách nhiệm với hành vi của mình.
Môi trường số mở ra nhiều thuận lợi cho sinh viên trong tìm kiếm tài liệu và trao đổi kiến thức. Tuy nhiên, cùng với cơ hội tiếp cận thông tin, người học cần hình thành ý thức sử dụng công nghệ, từ đó chịu trách nhiệm với hành vi của mình.
Internet giúp sinh viên tiếp cận lượng thông tin lớn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, không phải nội dung nào xuất hiện trên mạng cũng chính xác hoặc phù hợp với mục đích học tập. Vì vậy, thay vì tiếp nhận thông tin một cách thụ động, sinh viên cần hình thành thói quen kiểm tra nguồn, đối chiếu nội dung và ưu tiên những tài liệu có độ tin cậy.
Với sinh viên Công nghệ thông tin, việc kiểm tra nguồn dữ liệu và đối chiếu thông tin có thể gắn trực tiếp với quá trình học tập, thực hành. Trong khi đó, sinh viên Kế toán, Tài chính – Ngân hàng hay Quản trị kinh doanh cũng thường xuyên phải tìm kiếm, phân tích và sử dụng nhiều nguồn thông tin phục vụ học tập. Dù học ngành nào, người học cũng cần có trách nhiệm với thông tin mình lựa chọn và sử dụng.
Khi sử dụng tài liệu cho bài tập, thuyết trình hoặc nghiên cứu, việc ghi rõ nguồn tham khảo cũng là một biểu hiện của trách nhiệm học thuật. Sinh viên ngành Kỹ thuật xây dựng, Công nghệ Kỹ thuật Điện – Điện tử hay Kỹ thuật phục hồi chức năng khi khai thác tài liệu chuyên môn cần chú ý đến nguồn gốc và độ tin cậy của thông tin. Với những ngành liên quan trực tiếp đến kiến thức chuyên môn và thực hành nghề nghiệp như Y học cổ truyền, yêu cầu này càng cần được chú trọng.
Các công cụ số có thể hỗ trợ sinh viên tìm kiếm tài liệu, xử lý thông tin, trình bày nội dung và nâng cao hiệu quả học tập. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi người học vẫn chủ động suy nghĩ, kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.
Đặc biệt, với sự phát triển của các công cụ trí tuệ nhân tạo, sinh viên càng cần phân biệt giữa việc sử dụng công nghệ để hỗ trợ học tập với việc để công nghệ thay thế hoàn toàn quá trình tư duy. Một câu trả lời được tạo ra nhanh chóng không đồng nghĩa với một câu trả lời chính xác hoặc phù hợp với yêu cầu học tập. Chẳng hạn, khi được giao tìm hiểu một vấn đề thuộc chuyên ngành, sinh viên có thể sử dụng AI để gợi ý từ khóa, tìm hướng tiếp cận hoặc hệ thống hóa nội dung. Tuy nhiên, người học vẫn cần đọc tài liệu gốc, kiểm tra thông tin và tự đánh giá trước khi đưa nội dung vào bài làm. Nếu chỉ sao chép câu trả lời của AI mà không kiểm chứng, sinh viên có thể sử dụng phải thông tin sai hoặc thiếu căn cứ mà không nhận ra.
Việc sử dụng công nghệ có trách nhiệm không nằm ở việc sinh viên có sử dụng công cụ số hay không, mà ở cách người học sử dụng công cụ đó để hỗ trợ quá trình học tập. Công nghệ có thể giúp tiết kiệm thời gian, nhưng tư duy, khả năng đánh giá và trách nhiệm với sản phẩm học tập vẫn thuộc về người học.
Trách nhiệm của người học trong môi trường số còn thể hiện ở cách ứng xử với người khác. Sinh viên cần tôn trọng quyền riêng tư, bản quyền và thông tin cá nhân; cân nhắc trước khi chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng; đồng thời giữ thái độ phù hợp khi trao đổi trên các nền tảng trực tuyến. Đối với sinh viên, môi trường số không chỉ là nơi tiếp nhận kiến thức mà còn là một phần của quá trình hình thành tác phong học tập và nghề nghiệp. Những thói quen được hình thành từ khi còn ngồi trên giảng đường có thể ảnh hưởng đến cách người học sử dụng công nghệ, xử lý thông tin và giao tiếp trong công việc sau này.
Tại Trường Đại học Lương Thế Vinh, việc hình thành thói quen sử dụng công nghệ và thông tin số có trách nhiệm không chỉ là yêu cầu đối với sinh viên mà còn cần sự hướng dẫn từ nhà trường, giảng viên và cố vấn học tập. Trong quá trình giảng dạy, giảng viên luôn định hướng sinh viên cách tìm kiếm, kiểm chứng và trích dẫn tài liệu, đồng thời giúp người học nhận thức rõ trách nhiệm khi sử dụng các công cụ số. Cố vấn học tập là người luôn quan tâm, nhắc nhở, trao đổi và định hướng cho sinh viên trong quá trình học tập trên môi trường số. Khi người học được hướng dẫn đúng và có môi trường học tập phù hợp, trách nhiệm sử dụng công nghệ không chỉ dừng ở việc “biết dùng” mà trở thành một phần trong ý thức học tập và tác phong của mỗi sinh viên.
