Nhà tuyển dụng không chỉ coi trọng kiến thức chuyên môn mà còn đánh giá cao kỹ năng tổ chức công việc, giải quyết vấn đề và thích ứng. Giáo dục đại học vì thế cần giúp sinh viên chuẩn bị hành trang nghề nghiệp sát với thực tế công việc.
Nhà tuyển dụng không chỉ coi trọng kiến thức chuyên môn mà còn đánh giá cao kỹ năng tổ chức công việc, giải quyết vấn đề và thích ứng. Giáo dục đại học vì thế cần giúp sinh viên chuẩn bị hành trang nghề nghiệp sát với thực tế công việc.
Theo báo cáo “Nâng tầm Nhân lực Việt Nam 2026” do Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) và Decision Lab thực hiện trên 375 doanh nghiệp trong nước và quốc tế tại Việt Nam, trong 7 nhóm năng lực được khảo sát, có 6 nhóm chưa đáp ứng kỳ vọng của nhà tuyển dụng. Năng lực số là nhóm duy nhất mà người mới tốt nghiệp cơ bản đáp ứng được kỳ vọng.
Chênh lệch lớn nhất giữa mức độ doanh nghiệp coi trọng và năng lực thực tế của người mới tốt nghiệp nằm ở kỹ năng quản lý thời gian, với 26 điểm phần trăm. Tiếp đó là giải quyết vấn đề (23 điểm phần trăm), giao tiếp (12 điểm phần trăm) và khả năng thích ứng (11 điểm phần trăm). Những số liệu này cho thấy kiến thức chuyên môn chưa đủ để bảo đảm người mới tốt nghiệp đáp ứng tốt công việc. Doanh nghiệp còn cần nhân sự biết sắp xếp nhiệm vụ, bảo đảm tiến độ, phối hợp với đồng nghiệp và chủ động báo cáo khi phát sinh khó khăn. Người lao động cũng cần biết đề xuất phương án xử lý phù hợp thay vì chờ hướng dẫn từng bước. Chẳng hạn, với sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng, bên cạnh kiến thức chuyên môn, người học cần rèn luyện khả năng phân tích thông tin tài chính, kiểm tra hồ sơ, sắp xếp công việc và giao tiếp với khách hàng. Những kỹ năng này góp phần nâng cao độ chính xác khi xử lý nghiệp vụ và hiệu quả phối hợp trong công việc.
Sự thay đổi của môi trường làm việc khiến yêu cầu về công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng rõ nét. Theo báo cáo, 94% doanh nghiệp cho biết kỳ vọng về năng lực số và AI đã tăng so với hai đến ba năm trước. Đáng chú ý, 83% nhận định AI đã bắt đầu làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp.
Tuy nhiên, không phải vị trí nào cũng yêu cầu người lao động biết lập trình AI hay phân tích dữ liệu chuyên sâu. Chỉ 3% doanh nghiệp được khảo sát yêu cầu các kỹ năng này, trong khi 79% mong đợi ứng viên sử dụng thành thạo các công cụ AI phổ biến hoặc biết tích hợp chúng vào nhiệm vụ cụ thể. Năng lực số vì thế không chỉ là biết sử dụng công cụ, mà còn bao gồm khả năng lựa chọn cách dùng phù hợp, kiểm tra độ tin cậy của kết quả và chịu trách nhiệm về sản phẩm công việc. Cùng với đó, người lao động cần thường xuyên cập nhật kiến thức và điều chỉnh cách làm khi công nghệ, quy trình thay đổi. Với sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật Điện – Điện tử, kiến thức chuyên môn cần đi cùng khả năng tra cứu tài liệu kỹ thuật, tìm hiểu thông số thiết bị và cập nhật quy trình công nghệ. Đây là những năng lực cần thiết để người học từng bước thích ứng với môi trường làm việc có sự thay đổi liên tục về công nghệ.
Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và tuyển dụng, giáo dục đại học cần tạo cơ hội cho sinh viên vận dụng kiến thức vào nhiệm vụ cụ thể. Bên cạnh lý thuyết, bài tập tình huống, dự án, hoạt động nhóm và nhiệm vụ gắn với thực tiễn giúp người học rèn luyện khả năng phân tích, lập kế hoạch, phối hợp và đánh giá kết quả.
Điều quan trọng không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ mà còn là xác định đúng vấn đề, lựa chọn cách giải quyết và điều chỉnh khi cần thiết. Khi sử dụng AI, sinh viên cần biết kiểm chứng thông tin, nhận diện hạn chế của công cụ và vận dụng kiến thức chuyên môn để đưa ra quyết định phù hợp. Những năng lực này cần được hình thành trong suốt quá trình học tập, thay vì chỉ được kỳ vọng khi người học bắt đầu đi làm.
Tại Trường Đại học Lương Thế Vinh, phương châm “Thực học – Thực hành – Thực nghiệp” thể hiện định hướng gắn kiến thức với khả năng vận dụng. Theo định hướng này, nhà trường và giảng viên không chỉ hướng dẫn sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn giúp các em phát triển kỹ năng thực hành, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với yêu cầu công việc. Với người học, sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp là hành trang quan trọng để từng bước đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng. Thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và doanh nghiệp vì thế cũng là mục tiêu cần được chú trọng trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực.
