Xuyên khung có những công dụng chữa bệnh nào trong Đông y?

Xuyên khung (tên khoa học Ligusticum wallichii) là thân rễ của cây xuyên khung thuộc họ Hoa tán. Cây được trồng nhiều ở các vùng núi cao, khí hậu mát mẻ như Lạng Sơn, Sapa, Hà Giang… Bộ phận dùng làm thuốc là phần thân rễ, sau khi thu hoạch được rửa sạch, thái lát và phơi sấy khô.

Theo Y học cổ truyền, xuyên khung có vị cay, tính ôn, quy vào can và đởm. Với đặc tính hành khí hoạt huyết mạnh, vị thuốc này được dùng chủ yếu để điều trị các chứng đau do khí huyết ứ trệ, đặc biệt là đau đầu kéo dài, đau nửa đầu, hoa mắt, chóng mặt và các chứng phong hàn xâm nhập.

Từ lâu, xuyên khung đã giữ vai trò quan trọng trong các bài thuốc chữa đau đầu và bổ khí huyết. Tác dụng nổi bật của vị thuốc này gồm:

Hành khí hoạt huyết, chữa đau đầu và thiếu máu não

Xuyên khung giúp cải thiện lưu thông máu lên não, nhờ đó làm giảm các triệu chứng đau đầu do thiếu máu não, stress hoặc khí huyết kém lưu thông. Đây cũng là lý do xuyên khung xuất hiện trong nhiều bài thuốc như “Tứ vật thang” hay “Xuyên khung trà điều tán” – những phương thuốc nổi tiếng trong chữa hoa mắt, chóng mặt ở phụ nữ suy nhược.

Giảm đau do phong hàn

Khi thời tiết chuyển lạnh, nhiều người gặp đau đầu, đau vai gáy hoặc cứng cổ do phong hàn xâm nhập. Đông y cho rằng xuyên khung có khả năng khu phong và tán hàn, giúp giảm đau tự nhiên mà không gây buồn ngủ hay mệt mỏi.

Điều hòa kinh nguyệt ở nữ giới

Khí huyết tắc nghẽn có thể dẫn đến kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh hoặc máu kinh vón cục. Xuyên khung phối hợp với các vị bổ huyết như đương quy, thục địa sẽ giúp hoạt huyết, điều kinh, giảm đau bụng kinh hiệu quả.

Dưỡng não và tăng cường tuần hoàn

Một số nghiên cứu hiện đại cho thấy hoạt chất trong xuyên khung có khả năng làm giãn mạch, cải thiện lưu lượng máu và bảo vệ tế bào thần kinh. Nhờ đó, vị thuốc này phù hợp cho người làm việc trí óc, người lớn tuổi hay người có nguy cơ thiếu máu não mạn tính.

Theo TS Nguyễn Xuân Xã – giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết, tùy theo mục đích sử dụng, xuyên khung có thể dùng theo nhiều cách khác nhau. Phổ biến nhất là sắc uống, phối hợp cùng các vị thuốc bổ huyết. Mỗi lần sử dụng thường từ 4 – 12g khô. Với người dùng để giảm đau đầu do căng thẳng, xuyên khung có thể kết hợp với bạch chỉ, phòng phong hoặc đương quy để tăng tác dụng hành khí hoạt huyết.

Ngoài dạng thuốc sắc, xuyên khung còn được nghiền thành bột, kết hợp với nước ấm uống hằng ngày hoặc chế thành viên hoàn tiện lợi. Nhiều sản phẩm hỗ trợ lưu thông máu và cải thiện tuần hoàn não hiện nay cũng sử dụng chiết xuất xuyên khung như một thành phần chủ lực.

Xuyên khung là vị thuốc Đông y quý với nhiều lợi ích nổi bật cho sức khỏe, đặc biệt trong điều trị đau đầu, rối loạn tuần hoàn não và các chứng bệnh do khí huyết ứ trệ. Khi sử dụng đúng cách và theo hướng dẫn của thầy thuốc, xuyên khung không chỉ giúp cải thiện sức khỏe, giảm đau hiệu quả mà còn hỗ trợ dưỡng não, nâng cao chất lượng cuộc sống.