Bạch truật là dược liệu quý có tác dụng kiện tỳ, bổ khí, táo thấp và an thai. Theo các tài liệu y học cổ truyền, đây là vị thuốc quan trọng trong nhiều bài thuốc cổ truyền nổi tiếng.
Bạch truật là dược liệu quý có tác dụng kiện tỳ, bổ khí, táo thấp và an thai. Theo các tài liệu y học cổ truyền, đây là vị thuốc quan trọng trong nhiều bài thuốc cổ truyền nổi tiếng.
Bạch truật (tên khoa học Atractylodes macrocephala Koidz.) là thân rễ phơi hoặc sấy khô của cây thuộc họ Cúc (Asteraceae). Từ lâu, bạch truật đã được xem là một trong những vị thuốc “thượng phẩm” trong Đông y, có tác dụng kiện tỳ, ích khí, lợi thấp và giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất tốt hơn. Cây bạch truật thường mọc ở các vùng núi cao, thân rễ mập, chứa nhiều tinh dầu thơm đặc trưng. Khi chế biến, dược liệu được thái lát và sao vàng để tăng hiệu quả trị liệu.
Theo Bản thảo cương mục, bạch truật có vị ngọt, đắng, tính ấm, quy vào tỳ và vị kinh. Vị thuốc này có công dụng chính là kiện tỳ ích khí, giúp tăng cường tiêu hóa, chống đầy bụng, mệt mỏi, ăn kém. Ngoài ra, bạch truật còn có khả năng táo thấp, lợi thủy, thường dùng cho người bị phù nề, ứ nước hoặc tiêu hóa trì trệ do tỳ yếu. Một công dụng nổi bật khác là an thai, giúp ổn định thai khí và ngăn ngừa sảy thai. Khi kết hợp với các dược liệu khác như phục linh, cam thảo hay nhân sâm, bạch truật phát huy tối đa hiệu quả trong điều hòa cơ thể, bổ khí huyết và nâng cao sức đề kháng.
Trong các tài liệu y học cổ truyền, bạch truật là thành phần chủ chốt trong nhiều bài thuốc nổi tiếng. Với người tỳ vị yếu, thường xuyên mệt mỏi, chán ăn, có thể dùng bạch truật 12g, đẳng sâm 10g và cam thảo 6g sắc uống mỗi ngày. Đối với phụ nữ mang thai hay bị động thai, dùng bạch truật kết hợp với hoàng kỳ và bạch cập có tác dụng an thai, dưỡng khí huyết. Ngoài ra, bạch truật còn được dùng trong bài “Tứ quân tử thang” – bài thuốc bổ khí kinh điển giúp tăng sức đề kháng, cải thiện tiêu hóa và chống suy nhược.
Nghiên cứu dược lý hiện đại đã chứng minh, bạch truật chứa nhiều hoạt chất như atractylenolide I, II, III có tác dụng chống viêm, tăng cường miễn dịch và cải thiện chức năng gan. Các nghiên cứu còn cho thấy chiết xuất từ bạch truật giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày, kích thích tiêu hóa, hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày và cải thiện chuyển hóa lipid. Ngoài ra, dược liệu này còn được ứng dụng trong các sản phẩm tăng cường sức khỏe, cải thiện hệ miễn dịch và giúp cơ thể phục hồi sau ốm.
Dù có nhiều lợi ích, nhưng người bị âm hư, khô miệng, táo bón hoặc có biểu hiện nhiệt trong người nên thận trọng khi sử dụng bạch truật. Không nên dùng liều cao hoặc kéo dài nếu không có hướng dẫn của thầy thuốc. Khi chế biến, nên sao vàng hoặc tẩm mật ong để giảm bớt tính khô và tăng khả năng kiện tỳ.
Trong chương trình đào tạo ngành Y học cổ truyền, sinh viên Trường Đại học Lương Thế Vinh được học chuyên sâu về dược liệu như bạch truật – từ cách nhận biết, bào chế đến ứng dụng trong thực hành lâm sàng. Theo các thầy cô giảng dạy ngành Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh, việc hiểu rõ dược tính của bạch truật giúp sinh viên vận dụng linh hoạt trong điều trị bệnh lý liên quan đến tỳ vị và tiêu hóa, đồng thời kết hợp hài hòa giữa lý luận Đông y và nghiên cứu hiện đại.
Bạch truật là dược liệu quý có giá trị cao trong cả y học cổ truyền và y học hiện đại. Với công dụng kiện tỳ, ích khí, táo thấp và an thai, vị thuốc này đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Sự kết hợp giữa tri thức cổ truyền và nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Lương Thế Vinh đang góp phần nâng cao giá trị của bạch truật, mở rộng ứng dụng trong đời sống hiện nay.
