Gừng khô hay còn được biết đến với tên gọi Can khương, đây là một loại thảo dược phổ biến trong Đông y nhờ vào sự đa dạng của thành phần và dược tính cao. Gừng khô hiệu quả trong việc giảm đau bụng lạnh, giảm cảm giác đầy trướng không tiêu, cũng như hỗ trợ điều trị các triệu chứng như chân tay lạnh, ho suyễn và thấp khớp.
Gừng có tên khoa học là Zingiber officinale Roscoe, thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), gừng là nguồn dược liệu còn được biết đến với các tên gọi như Khương, Sinh khương, Can khương. Khương là phần thân rễ của cây Gừng, có thể là tươi hoặc khô. Tùy thuộc vào trạng thái này, vị thuốc có các tên khác nhau:
Gừng là một loại cây nhỏ, sống lâu năm, với thân rễ mầm phát triển thành củ và sau đó trở nên xơ. Lá mọc so le, không có cuống, bề mặt lá mịn, gân giữa có màu trắng nhạt và vỏ mang mùi thơm đặc trưng. Trục hoa xuất phát từ gốc cây.
Gừng được trồng rộng rãi trên khắp nước ta để thu hoạch củ để sử dụng làm thực phẩm và làm thuốc, cả trong nước và để xuất khẩu. Bộ phận của cây được sử dụng chủ yếu là thân rễ, hay còn được gọi là củ để sản xuất thành phẩm thuốc.
Gừng là loại gia vị quen thuộc có trong mỗi nhà
Can khương là thân rễ khô của cây Gừng lâu năm, được thu hoạch khi có củ phình bự và xơ nhiều, sau đó được rửa sạch, sắc lát và phơi khô để sử dụng. Trong quá trình này, Can khương chứa đựng nhiều nhất các thành phần dược tính so với cây non có giá trị ít hơn.
Với hương vị cay và tính ôn, Can khương bào chế thành bào khương có vị cay đắng và tính đại nhiệt. Theo quan điểm của y học cổ truyền, Can khương ảnh hưởng đến sáu kinh: tâm, phế, tỳ, vị, thận và đại tràng.
Dược liệu Can khương
Theo Giảng viên Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur Can khương được sử dụng để làm ấm và trừ hàn, đồng thời có tác dụng chữa trị nhiều tình trạng như đau bụng, cảm giác lạnh ở chân tay, nôn mửa, tiêu chảy, đầy trướng khó tiêu, ho suyễn và cảm giác lạnh ở tứ chi. Liều dùng thường là từ 4 đến 20g, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán, thường kết hợp với các loại thuốc khác để tăng hiệu quả.
Cây gừng (Zingiber officinale) chứa nhiều thành phần hóa học đa dạng, bao gồm:
Chiếm khoảng 1-3% trọng lượng của củ gừng.
Chủ yếu là các hợp chất hydrocarbon sesquiterpenic, có đóng góp lớn vào mùi thơm và vị cay của gừng.
Chiếm khoảng 5% trọng lượng của củ gừng.
Chiếm khoảng 3,7% trọng lượng của củ gừng.
Gừng cũng chứa một lượng nhất định tinh bột.
Zingeron: Là một trong những chất chính gây cảm giác cay trong gừng.
Zingerola và Shogaola: Cũng là các hợp chất cay khác đóng góp vào vị cay của gừng.
Là các chất chống oxy hóa có thể đóng vai trò trong việc bảo vệ cơ thể khỏi tác động của gốc tự do.
Gừng cũng cung cấp một số vitamin như vitamin C và khoáng chất như kali, magiê.
Nước chiếm phần lớn trọng lượng của củ gừng.
Các thành phần này đồng tồn tại và cùng đóng góp vào các đặc tính dinh dưỡng và dược tính của cây gừng.
Gừng có khả năng ức chế thần kinh trung ương, làm giảm vận động tự nhiên và tăng thời gian gây ngủ của thuốc ngủ barbituric. Cao chiết Gừng khô, gingerol và shogaol đều đã được chứng minh ức chế sự vận động tự nhiên của chuột nhắt.
Shogaol và gingerol trong Gừng giảm sốt trên chuột đã được gây sốt bằng cách tiêm men bia.
Gừng có tác dụng giảm đau và giảm ho.
Shogaol và gingerol trong Gừng có tác dụng chống co thắt.
Dịch chiết thu được từ Gừng khô có tác dụng chống nôn khi thử nghiệm trên chó gây nôn bằng đồng sulfat.
Dịch chiết Gừng khô khi cho chuột nhắt uống đã làm tăng sự vận chuyển barisulfat trong đường tiêu hóa.
Dịch chiết từ Gừng khô khi tiêm dưới da cho chuột nhắt có khả năng ức chế sự tăng tính thẩm thấu của các mao quản trong phản ứng viêm thực nghiệm.
Dùng Can khương 10g, Chích cam thảo 4g với 300ml nước.
Sắc còn 100ml và chia thành nhiều lần uống trong ngày.
Nếu cảm thấy đỡ, có thể giảm liều lượng.
Trà gừng chữa cảm lạnh, kích thích tiêu hóa
Can khương sấy khô, tán nhỏ và dùng nước cơm chiên thuốc.
Mỗi lần uống 2 – 4g.
Gừng khô và Riềng ấm, mỗi vị 15 – 20g.
Sắc uống để giảm triệu chứng.
Dùng Can khương, quả Táo ta, Phèn chua với một lượng bằng nhau sau đó tán nhỏ và bôi vào lợi.
Can khương 3g, Đương quy 9g, Xuyên khung 9g, Phụ tử 6g, Bạch thược 9g, Thục địa 9g.
Sắc uống 1 thang/ngày để giảm triệu chứng viêm khớp.
