Ma hoàng vị thuốc Đông Y hỗ trợ giảm ho, thông khí quản và cải thiện triệu chứng hen

Ma hoàng là cây gì?

Ma hoàng là tên gọi chung của một số loài thuộc chi Ephedra, trong đó thường gặp các loài như Thảo ma hoàng (Ephedra sinica), Mộc tặc ma hoàng (Ephedra equisetina) và Trung ma hoàng (Ephedra intermedia).

Cây thường là dạng bụi nhỏ, thân màu xanh, nhiều đốt và có lá tiêu giảm thành các bẹ nhỏ. Dược liệu chủ yếu được thu hái từ phần thân, cành non sau khi bỏ rễ và một số bộ phận không dùng làm thuốc. Ma hoàng phân bố chủ yếu ở Trung Quốc và một số khu vực có khí hậu khô, hiện phần lớn dược liệu sử dụng tại Việt Nam là nguồn nhập khẩu. Theo kinh nghiệm cổ truyền, thời điểm thu hái thích hợp thường vào mùa thu, khi hàm lượng hoạt chất trong thân cây tương đối cao.

Công dụng của ma hoàng theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, ma hoàng có vị cay, đắng, tính ấm, thường được sử dụng với tác dụng phát hãn, tuyên phế, bình suyễn và lợi thủy.

Dược liệu thường xuất hiện trong các bài thuốc dành cho cảm mạo do phong hàn với biểu hiện sợ lạnh, không ra mồ hôi, đau đầu, nghẹt mũi. Ma hoàng cũng được phối hợp với các vị thuốc khác nhằm hỗ trợ giảm ho, khó thở và chứng hen do phế khí bị bế tắc theo lý luận Đông y.

Ngoài ra, ma hoàng còn được sử dụng trong một số bài thuốc hỗ trợ giảm phù do rối loạn thủy dịch. Tuy nhiên, đây không phải vị thuốc phù hợp cho mọi trường hợp ho hoặc khó thở.

Những kiến thức về y học cổ truyền tại Trường Đại học Lương Thế Vinh giúp người học có thêm cơ sở để tìm hiểu đặc điểm, tác dụng và nguyên tắc phối hợp các dược liệu như ma hoàng.

Tác dụng của ma hoàng theo nghiên cứu hiện đại

Ephedrine trong ma hoàng có tác dụng kích thích hệ thần kinh giao cảm. Hoạt chất này có thể làm giãn cơ trơn phế quản, từ đó giúp đường thở mở rộng hơn trong một số tình trạng co thắt phế quản.

Bên cạnh tác động trên hệ hô hấp, ephedrine còn kích thích tim và gây co mạch ngoại vi. Vì vậy, sử dụng ma hoàng có thể làm tăng nhịp tim, huyết áp và mức độ tỉnh táo. Đây cũng là lý do ma hoàng từng được quan tâm trong các sản phẩm giảm cân và tăng năng lượng, nhưng việc sử dụng ephedrine không kiểm soát có thể gây ra những biến cố nghiêm trọng.

Do đó, không nên tự sử dụng ma hoàng với mục đích giảm cân, tăng tỉnh táo hoặc điều trị bệnh hô hấp.

Một số bài thuốc có ma hoàng

Trong y học cổ truyền, ma hoàng thường được phối hợp với nhiều vị thuốc khác. Một phương thuốc kinh điển là Ma hoàng thang, gồm ma hoàng, quế chi, hạnh nhân và cam thảo, được sử dụng theo nguyên tắc y học cổ truyền trong một số chứng cảm mạo phong hàn có biểu hiện không ra mồ hôi, đau đầu và ho.

Một số bài thuốc khác phối hợp ma hoàng với tế tân, bán hạ, ngũ vị tử nhằm hỗ trợ các chứng ho, khó thở theo biện chứng Đông y.

Các công thức trên không nên được tự ý áp dụng cho người mắc hen phế quản, viêm phế quản hoặc bệnh phổi mạn tính. Việc sử dụng phải căn cứ vào thể bệnh, tuổi, bệnh nền và các thuốc đang dùng.

Liều dùng và cách sử dụng

Theo tài liệu y học cổ truyền, ma hoàng thường được dùng dưới dạng thuốc sắc và phối hợp với các vị thuốc khác. Liều lượng cần được điều chỉnh tùy từng trường hợp, không nên tự ý tăng liều.

Do chứa ephedrine, ma hoàng có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, mất ngủ, bồn chồn, đau đầu và tăng huyết áp khi sử dụng không phù hợp.

Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, cường giáp, rối loạn nhịp tim hoặc đang sử dụng thuốc tác động lên hệ thần kinh giao cảm cần đặc biệt thận trọng.

Kết luận

Ma hoàng là dược liệu có tác dụng dược lý mạnh, đặc biệt nhờ nhóm alkaloid ephedrine và pseudoephedrine. Trong y học cổ truyền, vị thuốc này thường được sử dụng để hỗ trợ giảm ho, thông phế, giảm khó thở và phát hãn. Tuy nhiên, do có khả năng ảnh hưởng đến tim mạch, huyết áp và hệ thần kinh, ma hoàng không nên được tự ý sử dụng, đặc biệt ở người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị.