Dự thảo sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học đề xuất bỏ ưu tiên xét tuyển và điểm cộng do cơ sở đào tạo quy định, nhưng duy trì xét tuyển thẳng và cho phép sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ khi phù hợp.
Dự thảo sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học đề xuất bỏ ưu tiên xét tuyển và điểm cộng do cơ sở đào tạo quy định, nhưng duy trì xét tuyển thẳng và cho phép sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ khi phù hợp.
Dự thảo sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến, trong đó đề xuất điều chỉnh một số chính sách từng có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả xét tuyển của thí sinh. Đáng chú ý, quy định về ưu tiên xét tuyển và các loại điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định được đề xuất bãi bỏ.
Theo quy định hiện hành, các cơ sở đào tạo có thể xây dựng chính sách ưu tiên xét tuyển đối với thí sinh đã đạt ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào, thông qua các hình thức như cộng điểm thưởng, điểm xét thưởng hoặc điểm khuyến khích. Những chính sách này thường được áp dụng cho thí sinh có thành tích trong các kỳ thi học sinh giỏi, khoa học kỹ thuật, thể thao, nghệ thuật hoặc tay nghề.
Chẳng hạn, trong phương án tuyển sinh năm 2026, Trường Đại học Mỏ - Địa chất quy định thí sinh đạt giải Nhất, Nhì, Ba học sinh giỏi quốc gia, quốc tế nhưng không sử dụng quyền tuyển thẳng được cộng lần lượt 3, 2,5 và 2 điểm; giải Khuyến khích được cộng 1,5 điểm. Theo góc nhìn của chuyên gia tuyển sinh, nếu chính sách ưu tiên xét tuyển bị bãi bỏ, nhóm thí sinh từng hưởng các mức điểm cộng này sẽ phải cạnh tranh chủ yếu dựa trên kết quả của phương thức xét tuyển được trường công bố.
Việc đề xuất bỏ ưu tiên xét tuyển không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn cơ chế dành cho thí sinh có thành tích nổi bật. Dự thảo vẫn duy trì chính sách xét tuyển thẳng đối với một số nhóm đáp ứng điều kiện theo quy định, qua đó phân biệt rõ giữa quyền được tuyển thẳng và lợi thế điểm cộng khi tham gia xét tuyển theo nguyện vọng.
Theo nội dung dự thảo, thí sinh đạt giải Nhất, Nhì, Ba trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn có thể thuộc diện xét tuyển thẳng vào chương trình đào tạo phù hợp nếu đáp ứng các điều kiện về thời gian đạt giải. Một số thành tích tại các cuộc thi khoa học kỹ thuật, nghệ thuật, thể thao và tay nghề cũng tiếp tục được xem xét theo cơ chế xét tuyển thẳng.
Trong bối cảnh Tuyển sinh Đại học năm 2026 có nhiều phương thức xét tuyển và chính sách riêng giữa các cơ sở đào tạo, việc phân biệt hai cơ chế này có ý nghĩa quan trọng đối với thí sinh. Nếu quy định mới được áp dụng, thí sinh thuộc diện có thành tích cần kiểm tra cụ thể mình thuộc nhóm xét tuyển thẳng hay chỉ từng được hưởng ưu tiên xét tuyển, từ đó xác định đúng cách thức đăng ký và chuẩn bị hồ sơ cho từng phương thức.
Một nội dung khác đang nhận được sự quan tâm là đề xuất bỏ điểm cộng riêng dành cho chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS. Tuy nhiên, thay đổi này không đồng nghĩa với việc chứng chỉ ngoại ngữ bị loại khỏi quá trình tuyển sinh, bởi dự thảo vẫn mở ra những cách thức sử dụng chứng chỉ phù hợp với yêu cầu của từng phương thức và chương trình đào tạo.
Theo thông tin được đưa ra trong quá trình xây dựng dự thảo, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được sử dụng để quy đổi hoặc thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc được công khai. Chứng chỉ cũng có thể được dùng để chứng minh năng lực ngoại ngữ đầu vào đối với chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài hoặc phục vụ việc xem xét công nhận học phần, chuẩn đầu ra.
Thực tế mùa tuyển sinh năm 2026 cho thấy hơn 100 trường đại học sử dụng IELTS để quy đổi thành điểm môn tiếng Anh khi xét tuyển kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc kết quả học tập. Mức IELTS tối thiểu phổ biến được các trường chấp nhận dao động từ 4.0 đến 5.0, trong khi mức điểm quy đổi có sự khác nhau đáng kể giữa từng trường, vì vậy thí sinh cần theo dõi đề án tuyển sinh cụ thể thay vì chỉ căn cứ vào một mức quy đổi chung.
Đề xuất điều chỉnh chính sách điểm cộng được đặt trong bối cảnh cơ quan quản lý xem xét tác động của các lợi thế bổ sung đối với tính cạnh tranh giữa thí sinh. Theo số liệu được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra, tại một số ngành có điểm chuẩn khoảng 28 điểm, mức điểm cộng lên tới 1,5 điểm có thể tạo ra khoảng cách đáng kể giữa các thí sinh khi điểm xét tuyển của nhóm cạnh tranh ở mức rất sát nhau.
Một vấn đề khác được đặt ra là việc chứng chỉ ngoại ngữ có thể tạo lợi thế ngay cả trong những ngành không sử dụng ngoại ngữ như một yêu cầu chuyên môn trực tiếp. Chẳng hạn, ở tổ hợp Toán, Vật lý, Hóa học, một thí sinh có tổng điểm ba môn cao hơn vẫn có thể đứng sau thí sinh có kết quả thấp hơn nếu người này được cộng thêm điểm từ chứng chỉ ngoại ngữ.
Tình huống tương tự cũng có thể xảy ra khi tiếng Anh đã là một môn trong tổ hợp xét tuyển nhưng chứng chỉ ngoại ngữ tiếp tục được dùng để cộng thêm điểm. Theo cách tiếp cận được nêu trong dự thảo, việc điều chỉnh nhằm hạn chế tình trạng cùng một năng lực được phản ánh nhiều lần trong kết quả xét tuyển, đồng thời đặt yêu cầu cao hơn đối với tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các trường khi xây dựng phương án tuyển sinh. Với Trường Đại học Lương Thế Vinh, cũng như các cơ sở đào tạo khác, việc cập nhật quy định nếu được ban hành sẽ là cơ sở để xây dựng phương án tuyển sinh phù hợp và thông tin rõ ràng tới thí sinh.
Nếu dự thảo được thông qua, thí sinh sẽ cần thay đổi cách đánh giá lợi thế của bản thân khi lựa chọn phương thức xét tuyển. Thành tích học sinh giỏi, khoa học kỹ thuật, thể thao, nghệ thuật, tay nghề hay chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể mang lại giá trị trong những trường hợp nhất định, nhưng không còn mặc nhiên tạo thêm điểm ngoài thang điểm xét tuyển theo chính sách riêng của từng trường.
Đối với IELTS, thí sinh cần phân biệt rõ giữa việc được miễn thi ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT khi đáp ứng điều kiện, việc sử dụng chứng chỉ để quy đổi hoặc thay thế điểm ngoại ngữ trong phương thức xét tuyển và việc sử dụng chứng chỉ để đáp ứng yêu cầu năng lực của chương trình đào tạo. Ba hình thức này có mục đích và điều kiện khác nhau, do đó không nên hiểu việc bỏ điểm cộng là loại bỏ hoàn toàn giá trị của chứng chỉ.
Trong thời gian chờ quy định chính thức, thí sinh nên theo dõi đề án tuyển sinh của từng cơ sở đào tạo và kiểm tra kỹ điều kiện áp dụng cho năm tuyển sinh tương ứng. Việc nắm rõ phương thức xét tuyển, cách quy đổi chứng chỉ, điều kiện xét tuyển thẳng và các tiêu chí được sử dụng trong từng ngành sẽ giúp thí sinh chủ động hơn khi xây dựng phương án đăng ký nguyện vọng nếu chính sách mới được ban hành.
