Y học cổ truyền khám phá công dụng chữa bệnh của cây Nhàu

Cây nhàu, tên khoa học Morinda citrifolia, thuộc họ Rubiaceae (cà phê), còn được gọi là cây ngao, nhàu núi, hay nhàu rừng. Đây là loại cây thân gỗ cao từ 4–8 mét, có thân nhẵn và phát triển tốt ở các vùng khí hậu nhiệt đới, ôn đới. Tại Việt Nam, cây nhàu tập trung chủ yếu ở khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, nơi có điều kiện ẩm thấp.

Cây nhàu có các cành to, phân nhánh thành nhiều tán nhỏ. Lá cây mọc đối xứng, hình bầu dục với chiều dài 12–30 cm, rộng 6–15 cm. Mặt trên của lá bóng loáng, xanh đậm, trong khi mặt dưới có gân nổi rõ ràng. Hoa cây nhàu có màu trắng, thường mọc thành cụm, nở rộ vào tháng 1–2.

Quả nhàu có hình trứng, xù xì, dài khoảng 5–6 cm. Khi non, quả có màu xanh nhạt; khi chín, chuyển sang màu vàng lục bóng, có thể ăn được. Mỗi quả chín có ruột mềm, bao bọc nhân cứng chứa hạt nhỏ bên trong. Rễ cây nhàu là loại rễ cọc, mọc sâu xuống đất, thu hoạch nhiều nhất vào mùa đông.

Cây nhàu được đánh giá cao trong Y học cổ truyền nhờ vào những tác dụng trị bệnh của các bộ phận như lá, rễ, quả và vỏ cây. Dưới đây là một số công dụng tiêu biểu:

Lá nhàu: Chữa tiêu chảy, cảm sốt, giảm đau nhức và hỗ trợ làm lành vết thương. Lá nhàu còn được sử dụng trong nấu ăn, đặc biệt là hầm lươn để dưỡng thận.

Vỏ cây nhàu: Sắc nước uống, rất tốt cho phụ nữ sau sinh.

Rễ nhàu: Điều trị đau nhức xương khớp, đau lưng và cao huyết áp.

Quả nhàu: Hỗ trợ nhuận tràng, điều hòa kinh nguyệt, trị băng huyết, ho hen và bệnh đái tháo đường. Quả nhàu nướng còn được dùng để chữa bệnh lỵ.

PGS.TS Tạ Thị Tĩnh hiện đang công tác tại khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ một bài thuốc chữa bệnh hiệu qảu từ cây nhàu như sau:

Chữa tăng huyết áp: Sử dụng 30–40g rễ nhàu khô, sắc lấy nước uống hàng ngày trong 15 ngày. Sau đó, ngưng 1 tuần rồi lặp lại liệu trình nếu cần thiết.

Trị đau nhức xương khớp, đau lưng: Dùng 100g rễ hoặc quả nhàu non, thái nhỏ, ngâm với 800 ml rượu. Sau 3–4 tuần, chiết lấy dịch uống 3 lần mỗi ngày, mỗi lần 20ml trước bữa ăn.

Hỗ trợ tiêu hóa, táo bón, điều kinh: Ăn 3–5 quả nhàu chín kèm một ít muối.

Trị kiết lỵ: Nướng 3 quả nhàu già, ăn trực tiếp hoặc sắc lá nhàu (12g) cùng cỏ sữa (10g) lấy nước uống.

Trị ho ra máu: Sắc 40g rễ nhàu cùng các vị thuốc khác như thiên môn, mạch môn và bách bộ (mỗi loại 20g) trong 900ml nước, cô đặc còn 450ml, chia uống 3 lần trong ngày.

Trị mất ngủ, kinh nguyệt không đều: Ngâm 1kg quả nhàu chín đã xay nhuyễn với 200g đường cát và 1200ml rượu trong lọ kín. Ủ 5–7 ngày, chắt lấy nước cốt, uống mỗi lần 5ml sau bữa ăn.

Hỗ trợ vết thương phần mềm: Dùng quả nhàu chín, bẻ đôi thoa lên vết bầm. Sau đó, giã nát phần quả đã bỏ hạt, đắp vào chỗ tổn thương và băng lại. Thay thuốc 2 lần/ngày.

Cây nhàu không chỉ là một loại cây dễ trồng mà còn là một vị thuốc quý trong Y học cổ truyền. Việc sử dụng đúng cách các bài thuốc từ cây nhàu có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt trong hỗ trợ điều trị các bệnh lý thường gặp. Tuy nhiên, người dùng cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y học cổ truyền trước khi áp dụng để đảm bảo an toàn và hiệu quả.